Đơn thuần việc ăn chay bắt nguồn từ nhiều ý nghĩa khác nhau về: tư tưởng tôn trọng sự sống, bảo vệ động vật hoặc mang một ý nghĩa đạo đức, tuân theo luật lệ của tôn giáo hướng tới lòng từ bi, yêu thương cũng như hãm mình tránh khỏi những ham muốn trong ăn uống, lòng tham, hướng thiện,… và tùy theo mỗi tôn giáo sẽ có hình thức ăn chay khác nhau.

Theo một góc nhìn khoa học thì việc ăn chay mang ý nghĩa giúp tăng cường sức khỏe, đem đến một cuộc sống lành mạnh và có thể giúp ngăn ngừa một số bệnh ung thư, tiểu đường, viêm,… hoặc làm đẹp da đẹp dáng vô cùng hiệu quả.

Lịch sử hình thành

Theo những tài liệu lịch sử để lại, việc ăn chay được bắt nguồn từ khoảng thế kỷ thứ 7 TCN nhằm khắc sâu lòng khoan dung đối với tất cả chúng sinh của Kỳ Na giáo, sau đó dần được lan rộng trên thế giới thậm chí được xem như một phần nghi thức quan trọng của một số đất nước.

Tại Ấn Độ, việc ăn chay khá đặc biệt, họ không nuôi hay giết mổ hoặc ngay cả buôn bán động vật sống. Mặt khác, tại Hy Lạp và Ai Cập thực hiện việc ăn chay có mục đích thanh tẩy trong nghi lễ bắt nguồn từ thế kỷ thứ 6 TCN. Còn ở Nhật Bản, năm 675 người ta bắt đầu thực hiện việc ăn chay, điề này dần dần phổ biến và được nhiều nhà tu hành Phật giáo áp dụng.

Việc ăn chay bắt đầu phổ biến hơn vào thế kỷ XIX và XX, theo đó nhiều tổ chức, hiệp hội ăn chay bắt đầu xuất hiện. Năm 1847 Hiệp hội ăn chay đầu tiên được thành lập ở nước Anh. Vào những năm 1908 Liên minh ăn chay quốc tế, một hiệp hội của các xã hội quốc gia được thành lập.

Các hình thức ăn chay

Ăn chay không chỉ gói gọn ở việc ăn thực vật và kiêng động vật, có nhiều hình thức khác nhau ở mỗi chế độ ăn cũng như những quy định về việc ăn chay cũng có sự khác nhau. Cụ thể:

• Ăn chay theo Phật giáo đại thừa: Sẽ tuân thủ quy tắc kiêng thịt và tất cả các sản phẩm từ động vật. Ngoài ra, còn không được ăn một số loại rau có mùi thơm đặc trưng của hành tỏi, kiệu, hẹ,…
• Ăn chay có trứng (hay còn gọi là ovo theo tiếng Latin): Nghĩa là ăn chay có thể ăn trứng nhưng không được uống sữa hoặc các sản phẩm sử dụng sữa như: sữa chua, bánh quy sữa, bánh bông lan sữa,…
• Ăn chay có sữa (hay còn gọi là lacto theo tiếng Latin): Nghĩa là được phép uống sữa hoặc ăn các sản phẩm làm hoặc sử dụng nguyên liệu sữa. Tuy nhiên ngược lại với hình thức ăn chay ovo, không được ăn trứng.
• Ăn chay có sữa và trứng (hay còn gọi là ovo – lacto): Hình thức ăn chay này được phép ăn một số sản phẩm từ động vật hoặc từ sữa, trứng, mật ong.

• Ăn chay hoàn toàn – Ăn thuần chay (vegan): Đây là một hình thức ăn chay không được phép sử dụng bất cứ thứ gì từ động vật kể cả các sản phẩm từ động vật, mật ong, sữa, trứng. Ngoài ra cũng không sử dụng bất cứ sản phẩm nào được sử dụng từ động vật như: quần áo da, lông vũ, ví cặp từ da động vật,…
• Ăn chay sống hay còn gọi là ăn chay tươi (Raw foodism): Quy định chỉ ăn các loại trái cây, hạt tươi chưa được nấu chín. Đối với rau củ có thể nấu nhưng với một mức nhiệt độ nhất định được cho phép.
• Ăn chay theo Kỳ Na giáo: Được uống sữa, các sản phẩm sử dụng sữa nhưng không ăn trứng, mật ong và các loại củ hay rễ cây.
• Ăn chay theo chế độ thực dưỡng: chủ yếu là ăn những loại ngũ cốc, đậu theo phương pháp dưỡng sinh của Ohsawa.
• Ăn chay một phần: đây là một hình thức ăn chay chỉ hạn chế việc sử dụng thịt đỏ chứ không loại bỏ hoàn toàn. Đa phần thực đơn chính của họ vẫn là rau xanh, thực vật và chỉ một lượng nhỏ động vật.

Ngoài ra còn có một kiểu ăn chay chỉ cho phép ăn các loại trái cây, các loại hạt, hạt giống và thực vật khác nếu việc thu hoạch những thực phẩm này không ảnh hưởng và gây hại đến cây trồng.

Bạn hãy lưu ý những điều dưới đây khi thực hiện chế độ ăn chay trường đúng cách:

• Tập dần thay đổi chế độ ăn chay: Bạn không nên cắt bỏ thói quen ăn uống hàng ngày của mình mà chuyển sang hẳn chế độ ăn kiêng.

Khi bắt đầu ăn, bạn chỉ nên dành 1 ngày 1 tuần để cắt giảm lượng thịt và thưởng thức các món ăn chay. Khi bạn cảm thấy thoải mái hơn với thói quen ăn chay này thì giảm lượng thịt, hải sản, sữa và trứng vào những ngày khác trong tuần.

• Thử chế độ ăn chay bán phần: Các chuyên gia khác khuyên bạn nên áp dụng chế độ ăn kiêng flexitarian. Chế độ ăn chay này sẽ cho phép bạn thỉnh thoảng ăn thịt.

• Dành thời gian cuối tuần lên thực đơn và mua sắm: Khi thay đổi thói quen ăn uống, bạn phải mất nhiều thời gian hơn để lựa chọn thực đơn cho mình. Vì thế, bạn hãy dành thời gian cuối tuần để lên thực đơn cho 1 tuần rồi đi mua sắm để tiết kiệm thời gian.

• Lưu ý khi đi ăn ngoài: Các nhà hàng và hàng quán ngày càng có thêm những lựa chọn ăn chay. Tuy nhiên, bạn vẫn nên cẩn trọng đọc menu hoặc đặt câu hỏi cho chủ quán để chắc chắn.

• Nhãn thực phẩm không ghi từ “chay”: Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) không quy định việc sử dụng từ “chay” trên nhãn thực phẩm vì không có định nghĩa chuẩn về những nguyên liệu tạo thành thực phẩm chay.

Bạn cần cẩn trọng xem lại thành phần nếu bao bì ghi chữ “chay” để biết sản phẩm có phù hợp với chế độ ăn chay của mình hay không.

• Đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng hàng ngày: Bộ Y tế Hoa Kỳ khuyến nghị bạn nên ăn các nhóm thực phẩm khác nhau như rau có màu xanh, các loại rau củ có tinh bột, các loại đậu và hạt, sản phẩm từ đậu nành… Lượng calo được khuyến nghị tiêu thụ hàng ngày là 1.000 đến 3.200 calo.

Việc ăn thực phẩm chay đa dạng sẽ cung cấp cho cơ thể bạn đầy đủ lượng protein chứa chín axit amin thiết yếu giúp hỗ trợ quá trình tiêu hóa, hệ thống miễn dịch, cơ bắp và xương.

• Người không dung nạp gluten nên cẩn trọng: Các loại ngũ cốc đóng vai trò quan trọng trong chế độ ăn chay nhưng ngũ cốc thường có chứa nhiều gluten. Nếu có triệu chứng không dung nạp gluten, bạn hãy chọn các loại ngũ cốc là ngô, kiều mạch, diêm mạch, hạt kê, lúa miến và gạo.

Bạn hãy tránh lựa chọn sản phẩm được chế biến tại các cơ sở sản xuất sản phẩm có chứa gluten. Ví dụ yến mạch vốn không có gluten nhưng thường xuyên bị nhiễm lúa mì trong quá trình trồng hoặc chế biến.

Cách ăn chay trường đang ngày càng được nhiều người áp dụng. Bạn hãy thử nhiều chế độ ăn chay khác nhau rồi tìm cho mình một chế độ ăn phù hợp và đảm bảo sức khỏe nhé!

Cách đây 20 năm, tôi và má phát nguyện ăn chay trường, cũng vào dịp Vu lan thế này. Khi đó, việc quyết định này diễn ra nhanh chóng, vì lòng thương ngoại, bà đang bị bệnh nặng…

Má và tôi bàn “sẽ ăn chay để cầu nguyện cho bà tiêu tai bệnh tật hoặc nếu không thể thì hồi hướng cho bà được ra đi an lành”.

Nhắc mình giảm bớt tham – sân – si

Niềm tin ăn chay khi người thân bị bệnh hoặc chết để “gửi” tới họ năng lượng tích cực từ việc làm ấy có trong Phật giáo Bắc truyền.

Niềm tin đó xem việc ăn chay chính là “tu”, bắt đầu ở chỗ ăn uống: không sử dụng thực phẩm có nguồn gốc động vật, qua đó nuôi dưỡng lòng từ bi.

Sâu xa hơn, việc ăn chay cũng là để nhắc mình, đã “tu” trong việc ăn uống vậy rồi còn nổi sân si hay tham lam làm chi nữa, để gây ra những chuyện không hay, không đẹp, tổn người hại mình.

Như vậy, ăn chay là một phương tiện để kiềm giữ lòng mình giảm bớt tham – sân – si, chứ không chỉ dừng lại ở chỗ ăn rồi thôi.

Có lẽ vì vậy mà có nhiều lúc, những người ăn chay đã bị “nhắc nhở” bằng một lời chê rằng: “Ăn chay mà vậy (với những tính xấu, việc làm không tốt bộc lộ được kể ra) thì thà không ăn còn hơn”.

Nếu nhìn ở phương diện ăn chay như phương tiện răn nhắc thì lời nhận xét hay bình luận đó giúp cho người thực tập giật mình, dừng lại những tâm ý, hành động không tốt khi mình đang ăn chay.

Để lòng thanh đạm

Thực sự, trong văn hóa tâm linh của người Việt, ăn chay được xem là làm việc lành tốt.

Ngày nay, nhiều người chọn ăn chay còn là vì yếu tố sức khỏe, hưởng ứng lời kêu gọi bảo vệ môi trường, sống xanh (nhiều nhà khoa học chứng minh việc sản xuất thực phẩm từ thực vật không gây ô nhiễm bằng sản xuất thực phẩm từ động vật).

Xu hướng ăn chay sống xanh, sống khỏe lan tỏa trong nếp sống người hiện đại. So với mười năm trước, ở Sài Gòn bây giờ, thực khách kiếm quán chay khá dễ dàng, quán cũng đa dạng mức giá và cả chủng loại món ăn. Khi việc ăn chay ngày càng phổ biến, những nhà sản xuất thực phẩm chay cũng cung ứng nhiều sản phẩm có sẵn, đồ hộp….

Nhưng hơn hết, để món chay thanh đạm thực sự và để lòng mình thực sự thanh đạm khi ăn chay, tôi nghĩ chúng ta nên ăn những món giản đơn, gần gũi thiên nhiên, chế biến từ rau củ, không cần phải đặt tên như món mặn hoặc làm cho giống món mặn.

Ăn chay vì niềm tin tâm linh hay để chung tay sống xanh, bảo vệ môi trường, sống khỏe…đều tốt. Nhưng ăn chay như thế nào để mỗi bữa ăn thật lành, lành từ ý niệm đến thực phẩm là việc mỗi người cần suy nghĩ, cân nhắc.

Lợi ích của việc ăn chay

Một số nghiên cứu cho thấy chế độ ăn chay hợp lý thì dinh dưỡng cũng ngang bằng ăn thịt, cá, thậm chí còn tốt hơn vì luôn cung cấp đủ chất xơ, vitamin C, vitamin E, Magie,…

• Hỗ trợ giảm cân

Đã có 12 cuộc nghiên cứu cho thấy người ăn chay có thể giảm trung bình khoảng 2kg trong 18 tuần.Và cũng trong một nghiên cứu khác kéo dài 6 tháng trên 74 bệnh nhân tiểu đường type 2 chứng minh rằng chế độ ăn chay có hiệu quả giảm cân gấp đôi so với chế độ ăn ít calo.

• Giảm nguy cơ ung thư

Thịt cá có chứa lượng hormone và enzyme gây hại, làm tăng sinh sự phát triển của các tế bào ung thư trong cơ thể. Trong khi đó, thức ăn từ thực vật sẽ giúp làm giàu chất chống oxy hóa và chất xơ, có thể hỗ trợ cơ thể tự phá hủy tế bào ung thư hiệu quả.

• Ổn định lượng đường trong máu

Lợi ích này cũng đã được nghiên cứu trên 2918 người và đã cho kết quả rằng việc chuyển một người không ăn chay sang ăn chay có thể giúp giảm 53% bệnh tháo đường trong vòng 5 năm.

Hướng dẫn cách ăn chay đảm bảo dinh dưỡng

• Thay nguồn đạm động vật bằng đạm thực vật

Khẩu phần chay nên bổ sung thêm chất dinh dưỡng từ các loại hạt như đậu xanh, đậu đỏ, đậu nành, hạt điều, óc chó,…

Ngoài ra, nhóm thực phẩm này còn cung cấp nhiều vitamin, chất xơ có lợi cho sức khỏe.

• Bổ sung chất béo thực vật

Hầu như chất béo của động vật chỉ tạo nên cholesterol xấu cho cơ thể – nguyên nhân của các bệnh tim mạch, tai biến, đột ngụy.

Chất béo thực vật là nhóm dinh dưỡng quan trọng trọng việc chuyển hóa các vitamin và khoáng chất một cách hiệu quả – nguyên nhân gây ra các bệnh về tim mạch, đột quỵ, tai biến.

Vì vậy, nên bổ sung các loại dầu thực vật như dầu đậu phộng, dầu mè, dầu đậu nành, dầu hướng dương, dầu olive… giàu dinh dưỡng lại tốt cho sức khỏe.

• Ngũ cốc nguyên hạt

So với các loại ngũ cốc tinh chế như gạo trắng thì lượng dinh dưỡng trong ngũ cốc nguyên hạt được giữ lại nhiều hơn, đặc biệt, chất xơ, vitamin nhóm B, axit folic… giúp ngăn ngừa bệnh ung thư, tiểu đường và hỗ trợ giảm cân hiệu quả.

• Rau quả tươi xanh

Trong rau, củ, quả tươi xanh có các loại vitamin A, C, K, E… và các loại khoáng chất cần thiết khác cho cơ thể như sắt, magie, canxi, giúp hệ tiêu hóa lưu thông dễ dàng từ đó ngăn chặn táo bón. Có một thực tế là người ăn chay khi tiêu thụ nhiều rau quả tươi sẽ giảm bớt cảm giác thèm ăn. Nhờ đó mà trọng lượng cơ thể được duy trì ổn định.

Gợi ý thực đơn ăn chay đầy đủ dinh dưỡng

Bữa sáng: Các món ăn giàu chất đạm và tinh bột như: bánh mì nướng, sữa chua, rau quả, ngũ cốc, các loại hạt, bơ đậu phộng, chuối, nấm…là rất cần thiết, có thể bổ sung thêm các loại salad rau củ.

Bữa trưa: Salad dưa leo, bánh mì kẹp bơ ăn kèm xà lách và một phần trái cây dầm sữa chua. Tuyệt đối không được bỏ bữa trưa vì rất dễ gây ra tụt đường huyết.

Bữa tối: Ớt chuông xào nấm, 1 chén cơm; đậu hũ xào rau chân vịt; canh bí đỏ nấm rơm… là một gợi ý hoàn hảo.

Xét về ẩm thực chay thì khá đa dạng, bắt mắt, đậm đà hương vị và đầy đủ dinh dưỡng. Rau, củ, quả cung cấp đủ các thành phần như đạm, khoáng, chất béo không bão hòa, chất chua và chất xơ cần cho tiêu hóa. Chính vì thế, ngày nay càng nhiều người ưa chuộng các món chay. Họ không chỉ ăn chay vào ngày rằm như một kiểu tâm linh mà còn ăn chay trường để thanh lọc cơ thể, bảo vệ sức khỏe.

Người Việt có thói quen bổ sung rau, củ, quả trong mỗi bữa ăn thêm vào đó, ẩm thực chay khá đa dạng nên rất phù hợp cho những ai mới bắt đầu ăn chay.

Ăn chay phù hợp theo cấu tạo cơ thể

Cấu tạo sinh học của con người phù hợp với chế độ ăn chay. Răng của loài người có cấu tạo giống như răng của các loài động vật ăn cỏ. Chúng ta có răng hàm và xương quai hàm giúp nhai theo cử động chiều ngang và qua lại.

Còn răng của những loài động vật ăn thịt thì có bộ răng nanh bén, sắc nhọn hơn rất nhiều. Tuy nhiên, chúng không có răng hàm và xương quai hàm. Vì vậy mà khi ăn thịt chúng chỉ xé và nuốt thôi chứ không hề nhai. Thông qua những dữ kiện đó chúng ta thấy được rằng cấu tạo răng của con người phù hợp với việc ăn chay hơn.

Ăn chay có lợi cho đường tiêu hóa

Không chỉ có bộ răng mà loài người còn có bộ phận tiêu hóa giống như các loài động vật ăn thực vật và khác hoàn toàn với động vật ăn thịt. Động vật ăn thịt có đường tiêu hóa chỉ dài gấp 3 lần tổng chiều dài cơ thể. Trong khi đó, loài người và các loài động vật ăn rau quả thì có chiều dài đường tiêu hóa gấp 10 lần tổng chiều dài cơ thể.

Ăn chay để giữ gìn sức khỏe tốt

Rất nhiều người có quan niệm sai lệch rằng thức ăn chay không thể nào bù đắp được protein cần thiết cho cơ thể người. Một số khác thì lại cho rằng protein thực vật không có tính tương đồng để thay thế protein động vật.

Tuy nhiên, hãy làm một so sánh nho nhỏ sau đây: Trong 100g thịt bò chứa 20g chất protein, 100g pho mát chứa 25g và 100g đậu nành chứa đến 34 g chất protein. Như vậy, rõ ràng thực phẩm chay còn chứa lượng protein nhiều hơn thịt, cá rất nhiều.

Ngoài ra, các nhà khoa học cũng đã nghiên cứu được rằng những người ăn chay có hàm lượng cholesterol trong máu thấp hơn. Điều đó đồng nghĩa với việc ít gặp bệnh tật và dễ dàng trong việc điều trị y tế hơn. Hãy đọc nhiều hơn, tìm hiểu rõ hơn nữa, bạn sẽ càng phát hiện thêm nhiều lợi ích của việc ăn chay. Đây chính là nguồn động lực giúp bạn có một lối sống healthy hơn.

Trong thời đại hiện nay, khi chất lượng cuộc sống con người càng nâng cao hơn, người ta bắt đầu quan tâm đến sức khỏe, tìm kiếm một lối sống lành mạnh hơn. Ăn chay chính là xu hướng mới cho lối sống hiện đại mà rất nhiều người đã và đang áp dụng rất thành công.

Giữa cuộc sống hối hả, bộn bề, nhiều người thích rủ nhau đến những quán cơm chay để tìm cho mình những giây phút bình yên, thư giãn, hay tự chế biến những món ăn chay giàu dinh dưỡng, ấm cúng tại nhà để cùng thưởng thức với bạn bè và người thân.

Con số thống kê được tờ “Người Lao Động” đăng tải cho thấy ở Việt Nam có 10% người thường xuyên ăn chay; tại châu Âu, con số này là 20%.

Ăn chay mang lại sự cân bằng cho cơ thể và an lành cho tâm trí

Khoa học dinh dưỡng đang đối đầu với thử thách: không chỉ mang lại sức khỏe cho cá nhân mà còn lợi ích cho sức khỏe môi trường. Vì vậy, cách lựa chọn thực phẩm lành mạnh không chỉ dừng ở thực phẩm mang tính dinh dưỡng, mà còn thực phẩm góp phần bảo vệ môi trường.

Chế độ ăn từ thực vật hay chế độ ăn chay là con đường gần nhất đi đến sự giảm thiểu hủy hoại môi trường và chống lại biến đổi khí hậu.

Ẩm thực chay – một đặc thù của văn hóa Việt

Trong các bữa ăn của người Việt thường có thành phần rau, củ, quả nhiều hơn. Dân ta có câu “Cơm không rau như đau không thuốc”. Chúng ta ăn rau sống cả rổ trong khi dân Tây chỉ ăn 1 hay 2 lá salat mà thôi.

Ẩm thực Việt không chỉ là một nghệ thuật mà nó còn hàm chứa tính triết lý trong đó: thức ăn là phải đủ tính âm dương, ngũ hành thì mới giữ được quân bình. Kim Mộc Thủy Hỏa Thổ được thể hiện trong ngũ sắc của các món ăn: trắng, vàng, xanh, đỏ, nâu; hay trong ngũ vị: chua, cay, măn, ngọt, bùi.

Tính âm dương và ngũ hành phần lớn là do các loại rau củ hoa quả, các loại rau thơm như húng quế, tía tô, kinh giới, bạc hà và các gia vị như hành, tỏi, ớt, gừng, sả, chanh… tạo ra, mà những thứ này đồng thời cũng là những vị thuốc dân gian.

Vì vậy các món ăn Việt không chỉ bắt mắt, giàu hương vị mà còn bổ dưỡng trong việc cung cáp đủ các thành phần như đạm, khoáng, chất béo không bão hòa, chất chua và chất xơ rất cần cho tiêu hóa. Thực đơn chay như vậy quả là một truyền thống ẩm thực Việt mà ít dân tộc nào có được, và vì thế rất được nhiều người trên thế giới ưa chuộng.

Lý do của việc ăn chay

Việt Nam có một nền văn hóa Phật giáo rất lâu đời. Theo đó lòng từ bi được biểu hiện trong việc cấm sát sinh – một trong năm giới luật của nhà Phật. Tất cả những sinh vật dù nhỏ như con kiến đến to hơn như con voi và ngay cả con người đều có quyền được sống.

Theo quan niệm Phật giáo, ăn chay cũng giảm bớt tạo nghiệp

Khi người ta chọc tiết một con gà, con lợn hay con bò thì chúng đều có cảm xúc đau đớn, phải dãy dụa bất lực và la hét rống lên, phản ứng hận thù y như chúng ta vậy. Trong trạng thái bị giết như vậy các độc tố sẽ tan ra trong thịt mà chúng ta sẽ hấp thụ nó khi ăn và sinh lòng thù hận.

Vì thế không sát sinh và không ăn thịt là cốt để nuôi dưỡng tâm an lạc, lòng từ bi, lòng thương đối với mọi con vật và cả đối với con người. Và khi ăn chay chúng ta cũng giảm bớt được việc tạo nghiệp.

Xét về cơ quan tiêu hóa thì động vật ăn thịt luôn có hàm răng nhọn, kích thước ruột già ngắn để tống các chất độc nhanh. Còn động vật ăn cây cỏ thì có hàm răng phẳng, ruột dài hơn. Con người có hệ tiêu hóa thuộc loại thứ hai này.

Ngoài ra cũng nên hiểu rằng chúng ta ăn uống là để hấp thụ các chất dinh dưỡng cho cơ thể bất kể từ thức ăn động vật hay thực vật miễn sao đầy đủ chất là được. Nhưng thức ăn thực vật sẽ mang lại nhiều lợi ích hơn, nếu chúng ta có kiến thức đầy đủ về khoa học ăn chay.

Người xưa có câu:

Nhất thiết chúng sinh không sát nghiệp
Hà sầu thế giới động đao binh?

(Nếu chúng sinh không bị giết hại, thì lo gì thế giới có chiến tranh?)

Vì vậy ăn chay với bất kỳ lý do nào thì cũng đều gieo được hạt giống từ bi và tạo ra một môi trường hòa bình cho thế giới.

Xu hướng ăn chay vì sức khỏe

Trên báo “Sức khỏe & Đời sống” (cơ quan ngôn luận của Bộ Y tế Việt Nam) ngày 18-12-2010 cho biết các thông tin về dinh dưỡng của thực phẩm chay như sau.

Tất cả mọi người không phân biệt tuổi tác hay giới tính đều có thể lựa chọn ăn chay như là một phương pháp phòng chống bệnh tật, giữ gìn vóc dáng, kéo dài tuổi thọ và nhiều người quan niệm ăn chay là để tâm hồn thanh tịnh, bình an.

Có thể khẳng định rằng, các thực phẩm chay cung cấp cho con người đầy đủ các chất dinh dưỡng cơ bản nhất bao gồm: chất bột, chất béo, chất đạm, chất xơ, các vitamin và muối khoáng. Nếu một người ăn chay mà ăn uống đủ lượng và có thành phần thực phẩm cân đối thì cũng có thể cao hơn và to lớn hơn người ăn thịt.

Đặc biệt, ăn chay có thể khiến con người sống lâu hơn. Thực tế đã cho thấy, người Eskimo hoàn toàn ăn thịt thì tuổi thọ trung bình của họ chỉ là 36 năm, còn người Kogi (bộ tộc ở Peru – Nam Mỹ) ăn thuần chay thì tuổi thọ trung bình của họ lên tới 100 năm.

Thịt mang tính axit, khi được hấp thụ vào cơ thể làm cơ thể mang tính axit. Để trung hòa tính axit của thịt, cơ thể lấy canxi trong xương dẫn đến bệnh loãng xương. Môi trường axit còn là môi trường sinh sống của tế bào ung thư. Hấp thụ nhiều thịt làm tăng cholesterol, dư thừa năng lượng dẫn đến bệnh tim mạch, béo phì và bệnh gút.

Ở phương Tây đang xuất hiện “làn sóng ăn chay mới” không liên quan gì tới những người ăn chay truyền thống vì tôn giáo. Những người ăn chay mới chỉ có mục tiêu duy nhất: giữ sức khỏe và giữ vóc dáng nên họ thích ăn hoa quả và ăn chay là những thức ăn có nguồn gốc từ thực vật, không chứa dầu mỡ, các chất béo, chất gây lão hoá…

Theo các nghiên cứu khoa học, chế độ dinh dưỡng chay sẽ giúp cho việc phòng ngừa các bệnh liên quan đến tim mạch, trước hết là bệnh tăng huyết áp và bệnh mạch vành, những người ăn chay có chỉ số xơ vữa mạch máu thấp. Trong thức ăn chay có ít cholesterol, ít acit béo, nhiều vitamin, có tác dụng chống ôxy hóa, nên các món chay rất thích hợp cho bạn nào muốn có hình dáng thon gọn và trẻ lâu.

Ăn chay cung cấp đủ năng lượng và dinh dưỡng không thua gì ăn mặn. Khoa học đã chứng minh người ăn chay có khả năng dẻo dai và sức chịu đựng tốt hơn người ăn thịt. Người ăn chay thường có tuổi thọ cao hơn người ăn mặn. Theo nghiên cứu mới đây nhất thì thực phẩm chay có tác dụng rất tích cực đối với phụ nữ mang thai và trẻ em.

Ngoài ra, cho trẻ ăn thực phẩm chay không những đảm bảo vệ sinh mà còn giúp cho trẻ khỏe mạnh, tâm trí an lành và có chỉ số thông minh cao.

Chế độ ăn nhiều thực vật cung cấp một lượng lớn vitamin, khoáng chất, các chất chống ôxy hoá, các chất béo không bão hoà tốt cho sức khoẻ, và đặc biệt ít calo. Chuyên gia tư vấn dinh dưỡng Heidi VanPelt-Belle (Cao đẳng Y tế và Sức khỏe Huntington) giải thích, rau xanh, đặc biệt là những loại có lá sẫm, cung cấp tất cả các acit amin cần thiết cho quá trình tạo protein và được tiêu hoá nhanh. Do đó, người ăn chay có nhiều sinh lực hơn, mạnh mẽ trong các hoạt động.

Phải sử dụng từ 7-16 kg đậu nành để tạo ra 1 kg thịt, do đó người ta đã lãng phí 90% protein, 99% hydratcacbon và 100% chất xơ là những chất cần cho sức khỏe con người.

Một nghiên cứu ở Anh cho biết, có hơn 33.000 người được cứu sống mỗi năm ở nước này do họ lựa chọn và duy trì chế độ ăn uống khôn ngoan. Một khẩu phần ăn có trái cây và rau xanh mỗi ngày cứu được 15.000 đời sống (gồm 7.000 người thoát khỏi bệnh tim mạch, gần 5.000 người từ ung thư và trên 3000 người khỏi bệnh đột quỵ).

Khoảng 4.000 người khác thoát khỏi “cửa tử” do liên tục bổ sung chất xơ vào cơ thể, trong khi gần 7.000 người cũng sống khỏe mạnh bởi họ thận trọng với các loại thực phẩm giàu chất béo và 7500 người khác lưu ý đến muối ăn, đầu mối của nhiều vấn đề sức khỏe.

Trái cây, rau xanh không thể thiếu trong thực đơn hàng ngày

Các tài liệu y tế Anh khuyên người dân nên ăn 440g trái cây, rau xanh và 18g chất xơ, tiêu thụ không quá 6g muối mỗi ngày.

Sau đây là một vài thực phẩm chay có tỷ lệ đạm cao (theo trọng lượng):

– Đậu phụ (đậu hũ) chế biến từ đậu nành 16%.
– Mỳ căn (chế biến từ bột mỳ) 70%.
– Ngô (bắp) 13%.
– Gạo  8,6%.
– Các loại đậu 10-35%.
– Hạnh nhân, hạt bồ đào, hạt điều, hạt thông 14-30%.
– Hạt bí đỏ, hạt vừng, hạt hướng dương… 18-24%.

Theo các nhà khoa học, để sản xuất đạm động vật, ta phải tiêu tốn từ 3-15 lần lượng nước so với sản xuất đạm thực vật, để sản xuất 1 calorie thịt bò thì mất khoảng 78 calorie năng lượng nhiên liệu hóa thạch; 1 calorie thịt heo mất 35 calorrie năng lượng nhiên liệu hóa thạch… nhưng 1 calorie đậu nành thì chỉ bằng 1 calorie năng lượng nhiên liệu.

Do đó, việc ăn chay sẽ giúp tiết kiệm nguồn nước cũng như nguồn nhiên liệu hóa thạch (than đá, dầu mỏ…). Nếu chỉ trồng rau, quả, ngũ cốc cho người ăn thì 1 hécta đất có thể nuôi 30 người trong khi nếu sử dụng đất để trồng thức ăn cho chăn nuôi để sản xuất ra thịt, trứng, sữa thì 1 hécta chỉ nuôi được từ 5 đến 10 người dân.

Như vậy ăn chay không chỉ có lợi cho sức khỏe mà còn giúp cho chúng ta tiết kiệm được nguồn nhiên liệu cũng như quỹ đất.

“Yêu” khoẻ hơn nhờ biết cách ăn kiêng

Một số người tỏ ra lo lắng khi ăn chay sẽ ảnh hưởng đến năng lực yêu đương. Kỳ thực, theo các nghiên cứu, việc cải thiện đời sống tình dục nên bắt đầu từ bàn ăn.

Chế độ ăn ưu tiên thực vật sẽ tăng sự hấp dẫn giới tính, tăng sinh lực và ngăn rối loạn tình dục. Theo Lee Hitchcox, tác giả cuốn sách “Long life now”, việc tiêu hoá một lượng lớn chất béo bão hoà (thường có trong các sản phẩm thịt đặc biệt là thịt bò) làm hạn chế lưu thông máu đối với bộ phận sinh dục nam và tăng huyết áp, dẫn tới chứng bất lực. Người béo phì cũng phải chịu đựng tình trạng giảm ham muốn và yếu hơn trong “chuyện ấy”.

Những người ăn nhiều món ăn từ thực vật có mùi cơ thể dễ chịu hơn. Theo một nghiên cứu của Đại học Charles ở Cộng hoà Czech, phụ nữ thích những người đàn ông ăn kiêng vì mùi cơ thể của họ quyến rũ, dễ chịu và nhẹ nhàng hơn những người ăn thịt.

Người ăn chay điềm tĩnh và dịu dàng hơn, giúp họ dễ hoà hợp hơn với một nửa của mình. Thêm nữa, chất xơ trong các khẩu phần ăn chay có thể làm cho con người bớt hiếu chiến và vì thế, họ dễ trở thành những người tình tuyệt vời hơn.

Để kết thiện duyên cũng như tạo điều kiện hơn cho người tu hành tại gia, đạo Phật chia ra hai loại ăn chay đó là chay kỳ và trường chay. Bước ra ngoài giới hạn tôn giáo, bất cứ ai cũng đều có thể ăn chay theo một trong hai cách trên, đặc biệt là chay kỳ để khởi sự ăn chay, dung hòa với điều kiện của mình.

Ăn chay trường, như tên gọi, chúng ta có thể hình dung ra cách thức của nó. Trường, trong tiếng Hán Việt, nghĩa là dài, nếu không nói là mãi mãi trong trường hợp này. Người ăn chay trường là những người nói không với những thực phẩm từ thịt cũng như các sản phẩm từ động vật trong bữa ăn. Việc ăn chay kéo dài liên tục, không bị xen kẽ với những bữa ăn mặn thì được gọi là ăn chay trường.

Ăn chay kỳ là cách thức ăn chay theo những ngày nhất định trong tháng hoặc các tháng nhất định trong năm. Tùy vào điều kiện mà mỗi người lựa chọn các kỳ ăn phù hợp. Nhiều người chọn ăn vào ngày mùng 1 và ngày rằm hàng tháng (gọi là Nhị trai). Ngoài ra còn có Tứ trai (ăn chay mỗi tháng 4 ngày: 1, 8, 15, 23  hay 30, 1, 14, 15); Lục trai (ăn chay 6 ngày trong tháng: 8, 14, 15, 23, 29, 30 (tháng thiếu 28, 29)); Thập trai (10 ngày: 1, 8, 14, 15, 18, 23, 24, 28, 29, 30 (tháng thiếu 27, 28, 29)). Bên cạnh đó là Nhất ngoạt trai (ăn chay một tháng trong năm: tháng giêng, tháng bảy hay tháng mười); Tam ngoạt trai (ăn chay 3 tháng trong năm: tháng giêng, tháng năm, tháng chín). Thậm chí, người ta có thể tự phát nguyện ăn chay theo những kỳ nhất định mà mình đề ra.

Khái niệm chay kỳ và trường chay chỉ đơn giản như vậy nhưng trên thực tế, việc ăn chay của một số “tín đồ ngoại đạo” hay những người mới chân ướt chân ráo bước vào hành trình ăn chay và tu hành lại tạo nên nhưng vấn đề khá là đáng bàn. Đó là câu chuyện của một anh bạn trước đây ở cùng khu nhà, trong thời gian Chap sống trong Sài Gòn, và một người chị quen với gia đình Chap.

Anh là một người không theo tôn giáo nào cả. Có thể do một niềm tin nào đó mà mỗi buổi sáng trước khi ra khỏi nhà, anh đều thắp một nén hương cài vào khe cửa xếp hay bờ tường nơi cổng, lầm rầm khấn mấy câu rồi mới rời đi. Anh phát nguyện ăn chay vào ngày mùng 1 và ngày rằm. Trớ trêu là có những tháng không để ý lịch, anh quên béng cả việc ăn chay. Tháng nào nhớ ra để ăn thì trước hay sau những ngày ấy, anh phải ăn bù những món mặn bởi các món chay (chủ yếu là rau và đậu) khiến anh thấy nhanh đói và mệt.

Đối với chị gái kia, hôm trước chị qua nhà Chap chơi, hăm hở kể cho mẹ Chap nghe chuyện từ ngày quy y, chị cũng về ăn chay như lời mẹ Chap khuyên. Nói chuyện một hồi, chị hồn nhiên kể về đám giỗ ở nhà và hôm đó chị có ăn vài con tôm, chan tí canh xương. Thi thoảng, nấu cơm mặn cho chồng con ăn hàng ngày, món nào ngon ngon thì chị cũng nếm thử một tí. Mẹ Chap nghe xong thì té ngửa, la om sòm với chị kêu như thế đâu thể gọi là ăn chay.

Đây thực sự là những câu chuyện không mới mà hẳn bạn sẽ bắt gặp đâu đó ở những người ăn chay xung quanh mình. Bản thân bạn liệu có đang hay đã từng như vậy? Người trường chay thì ăn điểm thêm cả các món mặn, người chay kỳ thì quên mất ngày ăn chay. Như vậy, đâu còn đúng với ý nghĩa của những loại ăn chay này nữa!

Có một điều mà mẹ Chap nói rất phải trong lời giảng giải đối với chị gái kia. Ăn chay là phải ra ăn chay, tùy theo hoàn cảnh của mình mà chọn cách thức ăn phù hợp. Người chưa thể trường chay ngay lập tức thì có thể ăn chay kỳ để tạo thói quen và sự chuyển đổi dần dần. Song đã là chay kỳ thì cần có sự quyết tâm ăn chay trong đúng những ngày được quy định. Dù ngày đó có tiệc tùng, đám hỏi, đám giỗ,… cũng phải kiên quyết không ăn.

Trong nhiều trường hợp, tính kiên quyết có thể đi kèm với bảo thủ và cứng nhắc, nhưng với vấn đề này, Chap cho rằng điều đó là cần thiết. Bởi đó là cách để người mới ăn chay tự “thiết quân luật” chính bản thân mình. Ăn uống không đơn thuần chỉ là vấn đề thói quen mà còn liên hệ tới cả lòng tham và sự ham muốn nơi con người. Không nhiều thì ít, bất cứ ai cũng coi trọng hay để ý tới hương vị các món ăn.

Có vừa miệng, hợp khẩu vị thì ta mới có thể cho chúng qua nổi khoang miệng. Đành rằng nhiều người có thể chuyển từ ăn mặn sang ăn chay rất nhanh chóng, nhưng có chắc khi ngửi thấy một mùi hương quen thuộc, thơm ngon từ món mặn ưa thích nào đó, liệu họ có không khởi lên ham muốn được thưởng thức? Bởi vậy, chỉ có sự kiên quyết mới có thể chặt đứt mọi đầu dây mối nhợ còn ràng buộc con người tiến tới ăn chay hoàn toàn, cả trong tâm ý.

Kỷ luật bản thân là một trong những tiền đề quan trọng để con người đạt được thành công trong cuộc sống. Khi đưa mình vào những khuôn khổ nhất định, chúng ta sẽ tránh khỏi sự vướng mắc hay xao nhãng vào những việc vô bổ, không cần thiết, đồng thời buộc mình phải thực hiện nghiêm túc những gì có lợi nhất cho bản thân. Kỷ luật bản thân trong vấn đề ăn chay cũng mang ý nghĩa như vậy

Bạn sẽ khó lòng trở thành người ăn chay thực sự nếu còn dễ dãi, cho phép mình ăn uống tự do cả với những món mặn. Sâu xa hơn, quyết định ăn chay của mỗi người hẳn sẽ luôn đi kèm với một mục đích nhất định. Chúng ta có thể ăn vì sức khỏe, vì tâm từ bi hay thâm chí chỉ bởi một niềm tin nào đó như anh bạn Chap kể trên.

Vậy điều đó liệu có được hoàn thành trọn vẹn nếu như ăn chay lại chẳng ra ăn chay như thế? Hay chỉ bởi bạn đang làm lấy lệ, vì hình thức hay do bị xúi nên mới ăn một cách khiên cưỡng? Một vấn đề nhỏ thực hiện không tới nơi tới chốn thì có chắc bạn sẽ đạt được thành công trong các việc khác lớn hơn? Đó là vì sao bất cứ ai đã phát nguyện ăn chay, dù là chay kỳ hay trường chay, thì đều cần phải thực hiện một cách nghiêm túc, mang tính kỷ luật cao.

Bạn sợ mình quên mất những ngày ăn chay trong tháng thì có thể đánh dấu chúng trên quyển lịch nhỏ mang theo bên mình, hay lưu trên điện thoại để tới ngày sẽ được nhắc nhở tự động. Bạn còn phải nấu mặn cho gia đình hay tham gia tiệc tùng, cưới hỏi,… hãy cứ thực hiện việc nấu ăn nếu bạn không thể làm gì khác, nhưng cũng nên vừa khéo léo, vừa quyết tâm từ chối lời mời gọi nếm các món mặn từ người thân, bạn bè hay ngay cả từ sự ham muốn bên trong mình.

Bất kỳ việc gì, dù nhỏ đến mấy, cũng sẽ phản ánh con người chúng ta và liên hệ tới chất lượng cuộc sống, tương lai của mỗi người. Trong khi đó, ăn uống là hoạt động cơ bản, cần thiết cho sự sống, nói nhỏ mà không hề nhỏ chút nào. Từ ăn mặn chuyển sang ăn chay với nhiều người thậm chí còn mang ý nghĩa bước ngoặt. Do đó, đã chọn cho mình cách ăn uống phù hợp thì bạn hãy kiên quyết thực hiện nó tới cùng, không chỉ để đạt được mục đích ăn chay đã đề ra, mà còn cho cả tương lai của đời mình.

1.      Cấu tạo cơ thể con người và hệ tiêu hóa tương ứng như loài động vật ăn thực vật

Đã có không ít những bài viết và so sánh cơ thể người với động vật ăn thịt và động vật ăn cỏ. Tất cả điều chứng minh rằng, cơ thể con người có những đặc điểm giống với cơ thể động vật ăn thực vật nhất là về: Răng, bàn tay, cơ chế đổ mồ hôi, đường ruột, hệ tiêu hóa. Những minh chứng đó cho thấy việc ăn chay của con người là hợp với tự nhiên. Từ bỏ việc sử dụng thịt trong các bữa ăn hàng ngày là bạn đã trở về với đúng bản chất mà tạo hóa đã ban tặng cho chúng ta.

2.      Ăn chay đem đến những lợi ích đối với cơ thể, giảm thiểu bệnh tật và kéo dài tuổi thọ

Ăn chay sẽ giúp phòng ngừa nhiều bệnh tật, chẳng hạn như béo phì, ung thư, bệnh tim, cao huyết áp, bệnh đường ruột… vì trong các thực phẩm chay không chứa nhiều chất gây hại cho cơ thể như cholesterol, các chất béo bão hòa không tốt… Các nghiên cứu khoa học chứng minh rằng các loài thực vật, rau quả, ngũ cốc, trái cây cũng mang đến đầy đủ dưỡng chất cho cơ thể con người. Hơn nữa, ăn chay còn giúp chúng ta sống trường thọ hơn, dai sức hơn so với ăn mặn. Nguyên nhân là do các tế bào càng vận động nhiều thì càng tiết ra nhiều chất cặn bã cần đào thải. Nếu không đào thải nhanh chóng, các chất độc đó sẽ ứ đọng và khiến cơ thể mệt mỏi, nặng thì dẫn đến bệnh tật. Các vận động viên thể thao vẫn luôn có chế độ ăn khắt khe với nhiều loại rau củ quả thay vì thịt cá để giữ cho cơ thể đủ sức khỏe và sự dẻo dai khi thi đấu.

3.      Thịt động vật chứa nhiều chất độc có hại cho sức khỏe

Các tế bào trong cơ thể luôn không ngừng hoạt động và tiết ra các chất độc cặn bã như acide urique mà thận phải thanh lọc và bài tiết qua đường tiểu tiện. Khi con vật chết, thận ngừng làm việc và các chất độc đó không còn được thanh lọc và ở nguyên trong miếng thịt. Hơn nữa, trước sự sợ hãi, cơ thể thường tiết ra rất nhiều adrenaline. Chất này làm tim đập nhanh hơn, áp huyết máu cao hơn và số lượng đường trong máu nhiều hơn để giúp cơ thể có thể đương đầu với tình huống nguy hiểm đó. Sau khi mọi chuyện qua đi, thận lại bài tiết chất adrenaline thặng dư đó đi và cơ thể lại trở lại bình thường. Tuy nhiên, các con vật sau khi bị giết hại làm thức ăn cho chúng ta thì không có cơ hội để đào thải adrenaline ra ngoài. Do đó, chất độc này ứ đọng trong thịt mà con người vẫn ăn nó hàng ngày.

Ngoài ra, những chất độc do thịt lâu tiêu tích tụ lại trong ruột chúng ta vì chiều dài của ruột người dài gấp 4 lần ruột động vật ăn thịt nên sinh nhiều loại bệnh do thận không kịp lọc tất cả các chất độc đó.

4.      Ăn chay giúp tránh hư hại môi sinh, bảo vệ môi trường

Thống kê cho thấy: Để thu hoạch 1 kg lúa mì, chúng ta chỉ cần 60 lít nước. Nhưng để sản xuất ra 1 kg thịt, chúng ta phải tiêu thụ từ 2500 đến 6000 lít nước. Như vậy, việc nuôi dưỡng sinh, động vật làm thức ăn khiến cho nguồn nước bị tiêu hao rất nhiều. Hơn nữa, chất thải của động vật cũng mang tới ảnh hưởng không nhỏ đến môi sinh. Chưa kể đến việc giết hại con vật ở các lò mổ cũng làm cho nguồn nước bị ô nhiễm.

Diện tích đất để trồng cỏ phục vụ chăn nuôi rất lớn, trong khi chúng ta có thể sử dụng diện tích đất đó để trồng các loại cây lương thực, phục vụ con người. Nghiên cứu cho rằng: Nếu sử dụng một mẫu Anh (tương đương 4046m2) để trồng hoa màu cung cấp lương thực cho con người, ta sẽ được một sản lượng gấp 20 lần so với việc sử dụng để chăn nuôi gia súc lấy thịt.

5.      Ăn chay giúp thay đổi tâm tính

Người ăn chay lâu năm sẽ hình thành tâm tính điều hòa, hiền lành và không còn hiếu thắng. Một trong những lí giải cho việc này đó là vì trong máu của các con vật bị giết hại có những chất kích thích tiết ra do sợ hãi và thù hằn của chúng trước khi chết. Những kích thích tố này khiến cho người ăn cũng mang nhiều thú tính, sự giận dữ hơn.

6.      Có lợi trong việc thực tập thiền và yoga

Đối với những người tập yoga và thiền thì không nhất định phải ăn chay. Tuy nhiên, để việc tập luyện những bộ môn này có kết quả tốt hơn thì người tập nên kết hợp ăn chay. Sự ăn chay giúp cơ thể nhẹ nhàng, dẻo dai hơn, thực hiện các bài tập yoga tốt hơn, thiền vào định nhanh hơn.

7.      Không ảnh hưởng tới sức khỏe tình dục

Chưa có nghiên cứu khoa học nào cho thấy việc ăn chay ảnh hưởng tới nhu cầu và sức khỏe tình dục của con người. Người ăn chay vẫn có thể lập gia đình và sinh hoạt tình dục bình thường như những người ăn mặn khác.

8.      Tăng trưởng lòng từ bi, giúp cho sự tu hành đạo Phật

Việc không sát hại hay ăn thịt các loài động vật giúp cho con người ta tăng trưởng lòng từ bi, sự thương yêu các sinh vật xung quanh ta. Từ bi chính là cái gốc căn bản trong đạo Phật. Người tu đạo khi ăn chay sẽ sớm đạt được những bước tiến trong việc tu hành đạo Phật của mình.