Tốt cho sức khỏe tim mạch

Nếu bạn muốn bảo vệ tim mạch, trong chế độ ăn chay cần lựa chọn ăn những thực phẩm như: ngũ cốc nguyên hạt, cây họ đậu, quả hạch, rau củ và trái cây.

Việc tiêu thụ nhiều chất xơ hòa tan và những thực phẩm giúp giữ lượng đường trong máu ổn định sẽ giúp làm giảm lượng cholesterol trong máu, đây là yếu tố quan trọng giúp ngăn ngừa những nguy cơ về bệnh tim.

Ngăn ngừa nguy cơ mắc bệnh ung thư

Một nghiên cứu phát hiện rằng chế độ ăn chay hợp lý sẽ làm giảm nguy cơ mắc bệnh ung thư, đặc biệt đối với những hình thức ăn chay thuần (không ăn thịt) sẽ làm giảm nguy cơ mắc ung thư nhiều hơn.

Việc tiêu thụ nhiều rau xanh, trái cây và các chất xơ sẽ là “chìa khóa vàng” giúp tăng cường bảo vệ tốt sức khỏe nói chung và ngăn ngừa ung thư cũng như các bệnh mãn tính nói riêng.

Ngăn ngừa bệnh tiểu đường

Phương pháp ăn chay khoa học sẽ góp phần giúp bạn ngăn ngừa mắc bệnh tiểu đường, đặc biệt bạn nên lựa chọn những thực phẩm có lượng đường huyết thấp (ngũ cốc, hạt, đậu) sẽ giúp ổn định lượng đường trong máu.

Vai trò hữu ích của việc ăn chay đối với bệnh tiểu đường còn được chứng minh cụ thể qua một nghiên cứu khác, cho thấy rằng những người ăn chay giúp làm giảm đáng kể lượng đường trong máu, ngăn ngừa cũng như điều trị bệnh tiểu đường loại 2 một cách hiệu quả.

Giảm huyết áp

Trong một nghiên cứu cho thấy rằng, những người ăn chay đặc biệt là thuần chay có huyết áp thấp hơn so với những người ăn thịt. Về cơ bản, thực phẩm thực vật, trái cây có chứa ít chất béo, cholesterol xấu, natri và hàm lượng kali tốt, góp phần làm giảm huyết áp.

Những người có tiền sử cao huyết áp có thể áp dụng phương pháp ăn chay khoa học để ổn định huyết áp một cách hiệu quả.

Giảm các triệu chứng hen suyễn

Tại Thụy Điển, nghiên cứu cho thấy chế độ ăn thuần chay có thể làm giảm và cải thiện tốt các triệu chứng hen suyễn, khiến họ ít phụ thuộc vào thuốc điều trị nhiều hơn.

Giúp xương chắc khỏe

Những người ăn chay có tỷ lệ mắc các bệnh loãng xương thấp. Một nghiên cứu còn cho thấy rằng, những người áp dụng hình thức ăn chay ovo – lacto (có sữa và trứng) giúp xương chắc khỏe, sức khỏe tốt và ngăn chặn những tình trạng loãng xương khi về già.

Đơn thuần việc ăn chay bắt nguồn từ nhiều ý nghĩa khác nhau về: tư tưởng tôn trọng sự sống, bảo vệ động vật hoặc mang một ý nghĩa đạo đức, tuân theo luật lệ của tôn giáo hướng tới lòng từ bi, yêu thương cũng như hãm mình tránh khỏi những ham muốn trong ăn uống, lòng tham, hướng thiện,… và tùy theo mỗi tôn giáo sẽ có hình thức ăn chay khác nhau.

Theo một góc nhìn khoa học thì việc ăn chay mang ý nghĩa giúp tăng cường sức khỏe, đem đến một cuộc sống lành mạnh và có thể giúp ngăn ngừa một số bệnh ung thư, tiểu đường, viêm,… hoặc làm đẹp da đẹp dáng vô cùng hiệu quả.

Lịch sử hình thành

Theo những tài liệu lịch sử để lại, việc ăn chay được bắt nguồn từ khoảng thế kỷ thứ 7 TCN nhằm khắc sâu lòng khoan dung đối với tất cả chúng sinh của Kỳ Na giáo, sau đó dần được lan rộng trên thế giới thậm chí được xem như một phần nghi thức quan trọng của một số đất nước.

Tại Ấn Độ, việc ăn chay khá đặc biệt, họ không nuôi hay giết mổ hoặc ngay cả buôn bán động vật sống. Mặt khác, tại Hy Lạp và Ai Cập thực hiện việc ăn chay có mục đích thanh tẩy trong nghi lễ bắt nguồn từ thế kỷ thứ 6 TCN. Còn ở Nhật Bản, năm 675 người ta bắt đầu thực hiện việc ăn chay, điề này dần dần phổ biến và được nhiều nhà tu hành Phật giáo áp dụng.

Việc ăn chay bắt đầu phổ biến hơn vào thế kỷ XIX và XX, theo đó nhiều tổ chức, hiệp hội ăn chay bắt đầu xuất hiện. Năm 1847 Hiệp hội ăn chay đầu tiên được thành lập ở nước Anh. Vào những năm 1908 Liên minh ăn chay quốc tế, một hiệp hội của các xã hội quốc gia được thành lập.

Các hình thức ăn chay

Ăn chay không chỉ gói gọn ở việc ăn thực vật và kiêng động vật, có nhiều hình thức khác nhau ở mỗi chế độ ăn cũng như những quy định về việc ăn chay cũng có sự khác nhau. Cụ thể:

• Ăn chay theo Phật giáo đại thừa: Sẽ tuân thủ quy tắc kiêng thịt và tất cả các sản phẩm từ động vật. Ngoài ra, còn không được ăn một số loại rau có mùi thơm đặc trưng của hành tỏi, kiệu, hẹ,…
• Ăn chay có trứng (hay còn gọi là ovo theo tiếng Latin): Nghĩa là ăn chay có thể ăn trứng nhưng không được uống sữa hoặc các sản phẩm sử dụng sữa như: sữa chua, bánh quy sữa, bánh bông lan sữa,…
• Ăn chay có sữa (hay còn gọi là lacto theo tiếng Latin): Nghĩa là được phép uống sữa hoặc ăn các sản phẩm làm hoặc sử dụng nguyên liệu sữa. Tuy nhiên ngược lại với hình thức ăn chay ovo, không được ăn trứng.
• Ăn chay có sữa và trứng (hay còn gọi là ovo – lacto): Hình thức ăn chay này được phép ăn một số sản phẩm từ động vật hoặc từ sữa, trứng, mật ong.

• Ăn chay hoàn toàn – Ăn thuần chay (vegan): Đây là một hình thức ăn chay không được phép sử dụng bất cứ thứ gì từ động vật kể cả các sản phẩm từ động vật, mật ong, sữa, trứng. Ngoài ra cũng không sử dụng bất cứ sản phẩm nào được sử dụng từ động vật như: quần áo da, lông vũ, ví cặp từ da động vật,…
• Ăn chay sống hay còn gọi là ăn chay tươi (Raw foodism): Quy định chỉ ăn các loại trái cây, hạt tươi chưa được nấu chín. Đối với rau củ có thể nấu nhưng với một mức nhiệt độ nhất định được cho phép.
• Ăn chay theo Kỳ Na giáo: Được uống sữa, các sản phẩm sử dụng sữa nhưng không ăn trứng, mật ong và các loại củ hay rễ cây.
• Ăn chay theo chế độ thực dưỡng: chủ yếu là ăn những loại ngũ cốc, đậu theo phương pháp dưỡng sinh của Ohsawa.
• Ăn chay một phần: đây là một hình thức ăn chay chỉ hạn chế việc sử dụng thịt đỏ chứ không loại bỏ hoàn toàn. Đa phần thực đơn chính của họ vẫn là rau xanh, thực vật và chỉ một lượng nhỏ động vật.

Ngoài ra còn có một kiểu ăn chay chỉ cho phép ăn các loại trái cây, các loại hạt, hạt giống và thực vật khác nếu việc thu hoạch những thực phẩm này không ảnh hưởng và gây hại đến cây trồng.

Lợi ích của việc ăn chay

Một số nghiên cứu cho thấy chế độ ăn chay hợp lý thì dinh dưỡng cũng ngang bằng ăn thịt, cá, thậm chí còn tốt hơn vì luôn cung cấp đủ chất xơ, vitamin C, vitamin E, Magie,…

• Hỗ trợ giảm cân

Đã có 12 cuộc nghiên cứu cho thấy người ăn chay có thể giảm trung bình khoảng 2kg trong 18 tuần.Và cũng trong một nghiên cứu khác kéo dài 6 tháng trên 74 bệnh nhân tiểu đường type 2 chứng minh rằng chế độ ăn chay có hiệu quả giảm cân gấp đôi so với chế độ ăn ít calo.

• Giảm nguy cơ ung thư

Thịt cá có chứa lượng hormone và enzyme gây hại, làm tăng sinh sự phát triển của các tế bào ung thư trong cơ thể. Trong khi đó, thức ăn từ thực vật sẽ giúp làm giàu chất chống oxy hóa và chất xơ, có thể hỗ trợ cơ thể tự phá hủy tế bào ung thư hiệu quả.

• Ổn định lượng đường trong máu

Lợi ích này cũng đã được nghiên cứu trên 2918 người và đã cho kết quả rằng việc chuyển một người không ăn chay sang ăn chay có thể giúp giảm 53% bệnh tháo đường trong vòng 5 năm.

Hướng dẫn cách ăn chay đảm bảo dinh dưỡng

• Thay nguồn đạm động vật bằng đạm thực vật

Khẩu phần chay nên bổ sung thêm chất dinh dưỡng từ các loại hạt như đậu xanh, đậu đỏ, đậu nành, hạt điều, óc chó,…

Ngoài ra, nhóm thực phẩm này còn cung cấp nhiều vitamin, chất xơ có lợi cho sức khỏe.

• Bổ sung chất béo thực vật

Hầu như chất béo của động vật chỉ tạo nên cholesterol xấu cho cơ thể – nguyên nhân của các bệnh tim mạch, tai biến, đột ngụy.

Chất béo thực vật là nhóm dinh dưỡng quan trọng trọng việc chuyển hóa các vitamin và khoáng chất một cách hiệu quả – nguyên nhân gây ra các bệnh về tim mạch, đột quỵ, tai biến.

Vì vậy, nên bổ sung các loại dầu thực vật như dầu đậu phộng, dầu mè, dầu đậu nành, dầu hướng dương, dầu olive… giàu dinh dưỡng lại tốt cho sức khỏe.

• Ngũ cốc nguyên hạt

So với các loại ngũ cốc tinh chế như gạo trắng thì lượng dinh dưỡng trong ngũ cốc nguyên hạt được giữ lại nhiều hơn, đặc biệt, chất xơ, vitamin nhóm B, axit folic… giúp ngăn ngừa bệnh ung thư, tiểu đường và hỗ trợ giảm cân hiệu quả.

• Rau quả tươi xanh

Trong rau, củ, quả tươi xanh có các loại vitamin A, C, K, E… và các loại khoáng chất cần thiết khác cho cơ thể như sắt, magie, canxi, giúp hệ tiêu hóa lưu thông dễ dàng từ đó ngăn chặn táo bón. Có một thực tế là người ăn chay khi tiêu thụ nhiều rau quả tươi sẽ giảm bớt cảm giác thèm ăn. Nhờ đó mà trọng lượng cơ thể được duy trì ổn định.

Gợi ý thực đơn ăn chay đầy đủ dinh dưỡng

Bữa sáng: Các món ăn giàu chất đạm và tinh bột như: bánh mì nướng, sữa chua, rau quả, ngũ cốc, các loại hạt, bơ đậu phộng, chuối, nấm…là rất cần thiết, có thể bổ sung thêm các loại salad rau củ.

Bữa trưa: Salad dưa leo, bánh mì kẹp bơ ăn kèm xà lách và một phần trái cây dầm sữa chua. Tuyệt đối không được bỏ bữa trưa vì rất dễ gây ra tụt đường huyết.

Bữa tối: Ớt chuông xào nấm, 1 chén cơm; đậu hũ xào rau chân vịt; canh bí đỏ nấm rơm… là một gợi ý hoàn hảo.

Xét về ẩm thực chay thì khá đa dạng, bắt mắt, đậm đà hương vị và đầy đủ dinh dưỡng. Rau, củ, quả cung cấp đủ các thành phần như đạm, khoáng, chất béo không bão hòa, chất chua và chất xơ cần cho tiêu hóa. Chính vì thế, ngày nay càng nhiều người ưa chuộng các món chay. Họ không chỉ ăn chay vào ngày rằm như một kiểu tâm linh mà còn ăn chay trường để thanh lọc cơ thể, bảo vệ sức khỏe.

Người Việt có thói quen bổ sung rau, củ, quả trong mỗi bữa ăn thêm vào đó, ẩm thực chay khá đa dạng nên rất phù hợp cho những ai mới bắt đầu ăn chay.

Ăn chay phù hợp theo cấu tạo cơ thể

Cấu tạo sinh học của con người phù hợp với chế độ ăn chay. Răng của loài người có cấu tạo giống như răng của các loài động vật ăn cỏ. Chúng ta có răng hàm và xương quai hàm giúp nhai theo cử động chiều ngang và qua lại.

Còn răng của những loài động vật ăn thịt thì có bộ răng nanh bén, sắc nhọn hơn rất nhiều. Tuy nhiên, chúng không có răng hàm và xương quai hàm. Vì vậy mà khi ăn thịt chúng chỉ xé và nuốt thôi chứ không hề nhai. Thông qua những dữ kiện đó chúng ta thấy được rằng cấu tạo răng của con người phù hợp với việc ăn chay hơn.

Ăn chay có lợi cho đường tiêu hóa

Không chỉ có bộ răng mà loài người còn có bộ phận tiêu hóa giống như các loài động vật ăn thực vật và khác hoàn toàn với động vật ăn thịt. Động vật ăn thịt có đường tiêu hóa chỉ dài gấp 3 lần tổng chiều dài cơ thể. Trong khi đó, loài người và các loài động vật ăn rau quả thì có chiều dài đường tiêu hóa gấp 10 lần tổng chiều dài cơ thể.

Ăn chay để giữ gìn sức khỏe tốt

Rất nhiều người có quan niệm sai lệch rằng thức ăn chay không thể nào bù đắp được protein cần thiết cho cơ thể người. Một số khác thì lại cho rằng protein thực vật không có tính tương đồng để thay thế protein động vật.

Tuy nhiên, hãy làm một so sánh nho nhỏ sau đây: Trong 100g thịt bò chứa 20g chất protein, 100g pho mát chứa 25g và 100g đậu nành chứa đến 34 g chất protein. Như vậy, rõ ràng thực phẩm chay còn chứa lượng protein nhiều hơn thịt, cá rất nhiều.

Ngoài ra, các nhà khoa học cũng đã nghiên cứu được rằng những người ăn chay có hàm lượng cholesterol trong máu thấp hơn. Điều đó đồng nghĩa với việc ít gặp bệnh tật và dễ dàng trong việc điều trị y tế hơn. Hãy đọc nhiều hơn, tìm hiểu rõ hơn nữa, bạn sẽ càng phát hiện thêm nhiều lợi ích của việc ăn chay. Đây chính là nguồn động lực giúp bạn có một lối sống healthy hơn.

Trong thời đại hiện nay, khi chất lượng cuộc sống con người càng nâng cao hơn, người ta bắt đầu quan tâm đến sức khỏe, tìm kiếm một lối sống lành mạnh hơn. Ăn chay chính là xu hướng mới cho lối sống hiện đại mà rất nhiều người đã và đang áp dụng rất thành công.

Để kết thiện duyên cũng như tạo điều kiện hơn cho người tu hành tại gia, đạo Phật chia ra hai loại ăn chay đó là chay kỳ và trường chay. Bước ra ngoài giới hạn tôn giáo, bất cứ ai cũng đều có thể ăn chay theo một trong hai cách trên, đặc biệt là chay kỳ để khởi sự ăn chay, dung hòa với điều kiện của mình.

Ăn chay trường, như tên gọi, chúng ta có thể hình dung ra cách thức của nó. Trường, trong tiếng Hán Việt, nghĩa là dài, nếu không nói là mãi mãi trong trường hợp này. Người ăn chay trường là những người nói không với những thực phẩm từ thịt cũng như các sản phẩm từ động vật trong bữa ăn. Việc ăn chay kéo dài liên tục, không bị xen kẽ với những bữa ăn mặn thì được gọi là ăn chay trường.

Ăn chay kỳ là cách thức ăn chay theo những ngày nhất định trong tháng hoặc các tháng nhất định trong năm. Tùy vào điều kiện mà mỗi người lựa chọn các kỳ ăn phù hợp. Nhiều người chọn ăn vào ngày mùng 1 và ngày rằm hàng tháng (gọi là Nhị trai). Ngoài ra còn có Tứ trai (ăn chay mỗi tháng 4 ngày: 1, 8, 15, 23  hay 30, 1, 14, 15); Lục trai (ăn chay 6 ngày trong tháng: 8, 14, 15, 23, 29, 30 (tháng thiếu 28, 29)); Thập trai (10 ngày: 1, 8, 14, 15, 18, 23, 24, 28, 29, 30 (tháng thiếu 27, 28, 29)). Bên cạnh đó là Nhất ngoạt trai (ăn chay một tháng trong năm: tháng giêng, tháng bảy hay tháng mười); Tam ngoạt trai (ăn chay 3 tháng trong năm: tháng giêng, tháng năm, tháng chín). Thậm chí, người ta có thể tự phát nguyện ăn chay theo những kỳ nhất định mà mình đề ra.

Khái niệm chay kỳ và trường chay chỉ đơn giản như vậy nhưng trên thực tế, việc ăn chay của một số “tín đồ ngoại đạo” hay những người mới chân ướt chân ráo bước vào hành trình ăn chay và tu hành lại tạo nên nhưng vấn đề khá là đáng bàn. Đó là câu chuyện của một anh bạn trước đây ở cùng khu nhà, trong thời gian Chap sống trong Sài Gòn, và một người chị quen với gia đình Chap.

Anh là một người không theo tôn giáo nào cả. Có thể do một niềm tin nào đó mà mỗi buổi sáng trước khi ra khỏi nhà, anh đều thắp một nén hương cài vào khe cửa xếp hay bờ tường nơi cổng, lầm rầm khấn mấy câu rồi mới rời đi. Anh phát nguyện ăn chay vào ngày mùng 1 và ngày rằm. Trớ trêu là có những tháng không để ý lịch, anh quên béng cả việc ăn chay. Tháng nào nhớ ra để ăn thì trước hay sau những ngày ấy, anh phải ăn bù những món mặn bởi các món chay (chủ yếu là rau và đậu) khiến anh thấy nhanh đói và mệt.

Đối với chị gái kia, hôm trước chị qua nhà Chap chơi, hăm hở kể cho mẹ Chap nghe chuyện từ ngày quy y, chị cũng về ăn chay như lời mẹ Chap khuyên. Nói chuyện một hồi, chị hồn nhiên kể về đám giỗ ở nhà và hôm đó chị có ăn vài con tôm, chan tí canh xương. Thi thoảng, nấu cơm mặn cho chồng con ăn hàng ngày, món nào ngon ngon thì chị cũng nếm thử một tí. Mẹ Chap nghe xong thì té ngửa, la om sòm với chị kêu như thế đâu thể gọi là ăn chay.

Đây thực sự là những câu chuyện không mới mà hẳn bạn sẽ bắt gặp đâu đó ở những người ăn chay xung quanh mình. Bản thân bạn liệu có đang hay đã từng như vậy? Người trường chay thì ăn điểm thêm cả các món mặn, người chay kỳ thì quên mất ngày ăn chay. Như vậy, đâu còn đúng với ý nghĩa của những loại ăn chay này nữa!

Có một điều mà mẹ Chap nói rất phải trong lời giảng giải đối với chị gái kia. Ăn chay là phải ra ăn chay, tùy theo hoàn cảnh của mình mà chọn cách thức ăn phù hợp. Người chưa thể trường chay ngay lập tức thì có thể ăn chay kỳ để tạo thói quen và sự chuyển đổi dần dần. Song đã là chay kỳ thì cần có sự quyết tâm ăn chay trong đúng những ngày được quy định. Dù ngày đó có tiệc tùng, đám hỏi, đám giỗ,… cũng phải kiên quyết không ăn.

Trong nhiều trường hợp, tính kiên quyết có thể đi kèm với bảo thủ và cứng nhắc, nhưng với vấn đề này, Chap cho rằng điều đó là cần thiết. Bởi đó là cách để người mới ăn chay tự “thiết quân luật” chính bản thân mình. Ăn uống không đơn thuần chỉ là vấn đề thói quen mà còn liên hệ tới cả lòng tham và sự ham muốn nơi con người. Không nhiều thì ít, bất cứ ai cũng coi trọng hay để ý tới hương vị các món ăn.

Có vừa miệng, hợp khẩu vị thì ta mới có thể cho chúng qua nổi khoang miệng. Đành rằng nhiều người có thể chuyển từ ăn mặn sang ăn chay rất nhanh chóng, nhưng có chắc khi ngửi thấy một mùi hương quen thuộc, thơm ngon từ món mặn ưa thích nào đó, liệu họ có không khởi lên ham muốn được thưởng thức? Bởi vậy, chỉ có sự kiên quyết mới có thể chặt đứt mọi đầu dây mối nhợ còn ràng buộc con người tiến tới ăn chay hoàn toàn, cả trong tâm ý.

Kỷ luật bản thân là một trong những tiền đề quan trọng để con người đạt được thành công trong cuộc sống. Khi đưa mình vào những khuôn khổ nhất định, chúng ta sẽ tránh khỏi sự vướng mắc hay xao nhãng vào những việc vô bổ, không cần thiết, đồng thời buộc mình phải thực hiện nghiêm túc những gì có lợi nhất cho bản thân. Kỷ luật bản thân trong vấn đề ăn chay cũng mang ý nghĩa như vậy

Bạn sẽ khó lòng trở thành người ăn chay thực sự nếu còn dễ dãi, cho phép mình ăn uống tự do cả với những món mặn. Sâu xa hơn, quyết định ăn chay của mỗi người hẳn sẽ luôn đi kèm với một mục đích nhất định. Chúng ta có thể ăn vì sức khỏe, vì tâm từ bi hay thâm chí chỉ bởi một niềm tin nào đó như anh bạn Chap kể trên.

Vậy điều đó liệu có được hoàn thành trọn vẹn nếu như ăn chay lại chẳng ra ăn chay như thế? Hay chỉ bởi bạn đang làm lấy lệ, vì hình thức hay do bị xúi nên mới ăn một cách khiên cưỡng? Một vấn đề nhỏ thực hiện không tới nơi tới chốn thì có chắc bạn sẽ đạt được thành công trong các việc khác lớn hơn? Đó là vì sao bất cứ ai đã phát nguyện ăn chay, dù là chay kỳ hay trường chay, thì đều cần phải thực hiện một cách nghiêm túc, mang tính kỷ luật cao.

Bạn sợ mình quên mất những ngày ăn chay trong tháng thì có thể đánh dấu chúng trên quyển lịch nhỏ mang theo bên mình, hay lưu trên điện thoại để tới ngày sẽ được nhắc nhở tự động. Bạn còn phải nấu mặn cho gia đình hay tham gia tiệc tùng, cưới hỏi,… hãy cứ thực hiện việc nấu ăn nếu bạn không thể làm gì khác, nhưng cũng nên vừa khéo léo, vừa quyết tâm từ chối lời mời gọi nếm các món mặn từ người thân, bạn bè hay ngay cả từ sự ham muốn bên trong mình.

Bất kỳ việc gì, dù nhỏ đến mấy, cũng sẽ phản ánh con người chúng ta và liên hệ tới chất lượng cuộc sống, tương lai của mỗi người. Trong khi đó, ăn uống là hoạt động cơ bản, cần thiết cho sự sống, nói nhỏ mà không hề nhỏ chút nào. Từ ăn mặn chuyển sang ăn chay với nhiều người thậm chí còn mang ý nghĩa bước ngoặt. Do đó, đã chọn cho mình cách ăn uống phù hợp thì bạn hãy kiên quyết thực hiện nó tới cùng, không chỉ để đạt được mục đích ăn chay đã đề ra, mà còn cho cả tương lai của đời mình.

1.      Cấu tạo cơ thể con người và hệ tiêu hóa tương ứng như loài động vật ăn thực vật

Đã có không ít những bài viết và so sánh cơ thể người với động vật ăn thịt và động vật ăn cỏ. Tất cả điều chứng minh rằng, cơ thể con người có những đặc điểm giống với cơ thể động vật ăn thực vật nhất là về: Răng, bàn tay, cơ chế đổ mồ hôi, đường ruột, hệ tiêu hóa. Những minh chứng đó cho thấy việc ăn chay của con người là hợp với tự nhiên. Từ bỏ việc sử dụng thịt trong các bữa ăn hàng ngày là bạn đã trở về với đúng bản chất mà tạo hóa đã ban tặng cho chúng ta.

2.      Ăn chay đem đến những lợi ích đối với cơ thể, giảm thiểu bệnh tật và kéo dài tuổi thọ

Ăn chay sẽ giúp phòng ngừa nhiều bệnh tật, chẳng hạn như béo phì, ung thư, bệnh tim, cao huyết áp, bệnh đường ruột… vì trong các thực phẩm chay không chứa nhiều chất gây hại cho cơ thể như cholesterol, các chất béo bão hòa không tốt… Các nghiên cứu khoa học chứng minh rằng các loài thực vật, rau quả, ngũ cốc, trái cây cũng mang đến đầy đủ dưỡng chất cho cơ thể con người. Hơn nữa, ăn chay còn giúp chúng ta sống trường thọ hơn, dai sức hơn so với ăn mặn. Nguyên nhân là do các tế bào càng vận động nhiều thì càng tiết ra nhiều chất cặn bã cần đào thải. Nếu không đào thải nhanh chóng, các chất độc đó sẽ ứ đọng và khiến cơ thể mệt mỏi, nặng thì dẫn đến bệnh tật. Các vận động viên thể thao vẫn luôn có chế độ ăn khắt khe với nhiều loại rau củ quả thay vì thịt cá để giữ cho cơ thể đủ sức khỏe và sự dẻo dai khi thi đấu.

3.      Thịt động vật chứa nhiều chất độc có hại cho sức khỏe

Các tế bào trong cơ thể luôn không ngừng hoạt động và tiết ra các chất độc cặn bã như acide urique mà thận phải thanh lọc và bài tiết qua đường tiểu tiện. Khi con vật chết, thận ngừng làm việc và các chất độc đó không còn được thanh lọc và ở nguyên trong miếng thịt. Hơn nữa, trước sự sợ hãi, cơ thể thường tiết ra rất nhiều adrenaline. Chất này làm tim đập nhanh hơn, áp huyết máu cao hơn và số lượng đường trong máu nhiều hơn để giúp cơ thể có thể đương đầu với tình huống nguy hiểm đó. Sau khi mọi chuyện qua đi, thận lại bài tiết chất adrenaline thặng dư đó đi và cơ thể lại trở lại bình thường. Tuy nhiên, các con vật sau khi bị giết hại làm thức ăn cho chúng ta thì không có cơ hội để đào thải adrenaline ra ngoài. Do đó, chất độc này ứ đọng trong thịt mà con người vẫn ăn nó hàng ngày.

Ngoài ra, những chất độc do thịt lâu tiêu tích tụ lại trong ruột chúng ta vì chiều dài của ruột người dài gấp 4 lần ruột động vật ăn thịt nên sinh nhiều loại bệnh do thận không kịp lọc tất cả các chất độc đó.

4.      Ăn chay giúp tránh hư hại môi sinh, bảo vệ môi trường

Thống kê cho thấy: Để thu hoạch 1 kg lúa mì, chúng ta chỉ cần 60 lít nước. Nhưng để sản xuất ra 1 kg thịt, chúng ta phải tiêu thụ từ 2500 đến 6000 lít nước. Như vậy, việc nuôi dưỡng sinh, động vật làm thức ăn khiến cho nguồn nước bị tiêu hao rất nhiều. Hơn nữa, chất thải của động vật cũng mang tới ảnh hưởng không nhỏ đến môi sinh. Chưa kể đến việc giết hại con vật ở các lò mổ cũng làm cho nguồn nước bị ô nhiễm.

Diện tích đất để trồng cỏ phục vụ chăn nuôi rất lớn, trong khi chúng ta có thể sử dụng diện tích đất đó để trồng các loại cây lương thực, phục vụ con người. Nghiên cứu cho rằng: Nếu sử dụng một mẫu Anh (tương đương 4046m2) để trồng hoa màu cung cấp lương thực cho con người, ta sẽ được một sản lượng gấp 20 lần so với việc sử dụng để chăn nuôi gia súc lấy thịt.

5.      Ăn chay giúp thay đổi tâm tính

Người ăn chay lâu năm sẽ hình thành tâm tính điều hòa, hiền lành và không còn hiếu thắng. Một trong những lí giải cho việc này đó là vì trong máu của các con vật bị giết hại có những chất kích thích tiết ra do sợ hãi và thù hằn của chúng trước khi chết. Những kích thích tố này khiến cho người ăn cũng mang nhiều thú tính, sự giận dữ hơn.

6.      Có lợi trong việc thực tập thiền và yoga

Đối với những người tập yoga và thiền thì không nhất định phải ăn chay. Tuy nhiên, để việc tập luyện những bộ môn này có kết quả tốt hơn thì người tập nên kết hợp ăn chay. Sự ăn chay giúp cơ thể nhẹ nhàng, dẻo dai hơn, thực hiện các bài tập yoga tốt hơn, thiền vào định nhanh hơn.

7.      Không ảnh hưởng tới sức khỏe tình dục

Chưa có nghiên cứu khoa học nào cho thấy việc ăn chay ảnh hưởng tới nhu cầu và sức khỏe tình dục của con người. Người ăn chay vẫn có thể lập gia đình và sinh hoạt tình dục bình thường như những người ăn mặn khác.

8.      Tăng trưởng lòng từ bi, giúp cho sự tu hành đạo Phật

Việc không sát hại hay ăn thịt các loài động vật giúp cho con người ta tăng trưởng lòng từ bi, sự thương yêu các sinh vật xung quanh ta. Từ bi chính là cái gốc căn bản trong đạo Phật. Người tu đạo khi ăn chay sẽ sớm đạt được những bước tiến trong việc tu hành đạo Phật của mình.

1. Ăn chay không đủ chất dinh dưỡng
Mình phải công nhận rằng khi nói chuyện với 10 người về vấn đề ăn chay (Lưu ý là 10 người này đều ăn mặn nhé!) thì 9 người cho rằng ăn chay là thiếu chất, 1 người còn lại bảo: “Tôi thà chết chứ không ăn chay” (Kiểu như đồ ăn chay là thuốc độc ý). Mỗi lần như vậy, mình chỉ thấy tiếc cho những người thường tự hào về cái gọi là ăn uống khoa học của họ mà thực chất thì họ chẳng biết quái gì cả. Theo các nghiên cứu khoa học “xịn” mình được biết thì chế độ ăn chay cung cấp năng lượng và dinh dưỡng hơn chế độ ăn thịt. Một trong những chất dinh dưỡng cần thiết nhất cho cơ thể là protein mà nhiều người cho rằng ăn thịt mới cung cấp đủ protein cho cơ thể. Thực tế thì cơ thể chúng ta không cần quá nhiều protein và đa số các loại thực phẩm nhất là đậu nành đều có thể cung cấp đủ protein cho chúng ta. Ngoài ra, các loại rau củ quả cũng đáp ứng đủ tất cả những dinh dưỡng cần thiết mà cơ thể chúng ta cần, có những chất mà các thực phẩm từ thịt không thể cung cấp được. Như vậy, không thể nói ăn chay là thiếu chất được nhé! Để hiểu hơn về protein và các loại thực phẩm từ thực vật cung cấp đầy đủ protein cho cơ thể, các bạn có thể theo dõi bài viết về protein này.

2. Ăn chay chỉ dành cho các nhà sư
Nhắc đến ăn chay, người ta thường nghĩ ngay đến các nhà sư và người theo đạo Phật. Một số ít người nghĩ đến người phương Tây và người phải ăn kiêng để trị bệnh. Theo mình thì những ai còn có suy nghĩ như vậy thì đã khá là… lỗi thời. Bởi lẽ, phong trào ăn chay đã và đang phổ biến rộng rãi trên thế giới và ngay cả ở Việt Nam. Người miền Bắc mình chưa ý thức nhiều về việc ăn chay, song ta rất dễ bắt gặp người ăn chay trong miền Nam. Và không phải tất cả họ đều là nhà sư. Hiện nay, người già và ngay cả các thanh niên khỏe mạnh đều tiếp cận với việc ăn chay vì họ biết rằng ăn chay là để phục vụ sức khỏe, tránh bệnh tật, kéo dài tuổi thọ và vì một thế giới hòa bình, không có sát sinh.

3. Ăn chay là ăn nhạt
Có lần mẹ mình nói chuyện với một bác rằng mẹ mình là người ăn chay, bác trố mắt hỏi: “Ăn chay là ăn nhạt á?”. Có lẽ bác ý vẫn nghĩ ăn chay là ăn nhạt, đối lập với ăn mặn tức ăn thịt. Song, mình thấy đây là một hiểu nhầm tai hại mà không chỉ riêng bác ý mắc phải. Mình xin đính chính là ăn chay là ăn các thực phẩm từ thực vật, khác với ăn mặn (ăn thịt) là ăn các thực phẩm nguồn gốc từ động vật. Ăn mặn là cách nói lái đi của từ “ăn mạng” đó. Khi ăn chay, người ta vẫn có thể chế biến các món ăn “mặn” với các gia vị bình thường như muối, bột canh, nước tương, nước mắm hạt nêm chay… Vậy nên các món ăn chay không có vị nhạt so với các món thịt. Và thường người ta gọi ăn chay là ăn trai, một số nơi gọi là ăn kiêng nhưng không phải là ăn nhạt để đối lập lại với ăn mặn.

4. Ăn chay để giảm cân
Mình biết rằng nhiều người béo đôi khi nghĩ đến ăn chay là một cách để giảm cân, chắc cũng suy nghĩ sâu xa từ việc ăn chay là ăn toàn rau và thiếu dinh dưỡng nên mới giảm béo được. Tuy nhiên, thực tế thì hoàn toàn ngược lại nhé! Bằng chứng là cả nhà mình ăn chay mà trong 3 tháng đầu, mỗi người trong nhà mình đều tăng từ 2 – 3 kg. Mẹ mình khi còn ăn thịt thì cân nặng không bao giờ quá 47kg, song sau khi chuyển sang ăn chay, cân nặng của mẹ mình luôn duy trì ở mức 52kg. Điều này cho thấy, ăn chay không phải là phương pháp hữu hiệu để mọi người giảm cân. Người bị gầy do ăn chay một phần là do chế độ ăn của họ chưa hợp lý gây nên mất cân bằng và thiếu chất trong cơ thể chứ không phải là bản chất ăn chay là thiếu chất. Nhưng nói thế không có nghĩa là ăn chay không giúp cho việc giảm cân, một khi bạn đã có hiểu biết đầy đủ về chế độ ăn này thì việc điều chỉnh trọng lượng cơ thể mình như ý muốn không xa tầm tay lắm đâu.

5. Ăn chay nhanh đói và mệt hơn ăn thịt
Một số người than vãn với mình rằng, ăn chay xong, họ cả thấy nhanh đói và thậm chí là mệt hơn ăn thịt. Các cụ có câu “thần hồn nát thần tính”. Câu này mình thấy hợp trong hoàn cảnh này. Cơ bản các bạn đón nhận việc ăn chay trong một tâm thế không thoải mái, dù bạn có công nhận việc đó hay không. Nhắc đến ăn chay cái thì một loạt suy nghĩ rằng ăn chay thiếu chất, ăn chay sẽ mệt, ăn chay rất chán… Vậy thì làm sao để các bạn ăn chay trong tỉnh thức và ngon miệng được? Và chính ý nghĩ đó cũng khiến bạn cảm thấy do mình ăn chay nên nhanh đói và mệt hơn ăn thịt. Ngoài ra, các bạn chưa biết rằng chất xơ là chất giữ cho bụng mình no và ổn định lượng đường trong máu để ngăn chặn cảm giác thèm ăn. Vậy bạn nên xem lại trong bữa ăn chay đó đã đủ chất xơ chưa nhé! Hơn nữa, các chất trong các loại thực vật ta ăn đều cung cấp đủ dinh dưỡng và năng lượng cho chúng ta không kém gì trong thịt, nên nếu thấy mệt khi ăn chay thì bạn cần xem lại chế độ ăn của mình đã hợp lý chưa. Nhiều vận động viên đạt thành tích cao trong thi đấu thể thao như Venus William, Carmelo Anthony đều là những người ăn chay. Nếu không có sức khỏe và độ dẻo dai thì làm sao họ có thể dành chiến thắng? Mong rằng bạn đừng nhìn vào cảm quan của mình để đánh giá, hãy xem lại cách ăn uống của mình để có một chế độ ăn lành mạnh và khỏe mạnh.

6. Ăn chay có thể gây ra một số bệnh
Mình từng nghe một người bạn nói rằng ăn chay dẫn đến teo não và vô sinh. Nếu vì những bệnh như thế để bạn không ăn chay và không dám ăn chay thì mình nghĩ các bạn cũng không nên… ăn thịt luôn. Bởi lẽ, hàng triệu người phải nhập viện với đủ các loại bệnh từ nặng đến nhẹ mỗi ngày kia thì họ ăn gì? Chẳng phải họ vẫn ăn thịt hàng ngày đó sao? Bệnh tật phát sinh là do cơ thể mất cân bằng ở một số chất, dẫn đến hoạt động của cơ quan trong cơ thể bị ảnh hưởng, hoạt động sai lệch. Do đó, dù là bệnh gì đi chăng nữa thì đừng nên đổ lỗi cho việc mình ăn rau hay ăn thịt nhiều mà bạn nên xem lại việc ăn uống hàng ngày của mình đã đủ chất và đúng với nhu cầu của cơ thể chưa nhé!

7. Ăn chay ít món, nhạt nhẽo
Có những người gặp phải chướng ngại khi ăn chay là họ cho ràng các món chay thì ít và nhạt nhẽo do chỉ xoay quanh rau và đậu. Tuy nhiên, để liệt kê ra các loại thực vật chúng ta ăn được với các loại gia súc, gia cầm, thủy hải sản thì mình đảm bảo là các thực phẩm từ rau củ quả có số lượng lớn hơn rất nhiều. Cái chính là các bạn có chịu chế biến và sáng tạo món mới từ các loại thực phẩm đó hay không thôi. Hơn nữa, nếu không biết nấu món chay, bạn có thể mua những cuốn sách dạy nấu ăn về để học làm theo. Vô số những quyển sách với hàng ngàn món ăn chay hấp dẫn. Nếu bạn khai thác tối đa chúng thì mình đảm bảo việc ăn chay của bạn chẳng có gì là đơn điệu nữa. Bạn phải tự mình tìm cảm hứng trong việc nấu ăn thôi.

8. Người gầy và phụ nữ mang thai không nên ăn chay
Như mình đã kể câu chuyện của gia đình mình ở trên đó. Ăn chay giúp cho cả nhà mình béo lên sau một vài tháng. Điều này cũng đúng với nhiều người ăn chay mà mình biết. Như vậy, những bạn có thân hình mảnh khảnh, ăn mãi không béo thì cũng đừng lo khi tiếp cận với việc ăn chay. Biết đâu, đây là cơ hội cho bạn khi đạt được cân nặng mà bấy lâu nay mong ước. Còn nếu bạn lo lắng vì ăn chay gây béo, ảnh hưởng tới vóc dáng thon thả của mình thì cũng yên tâm vì bạn chỉ cần điều chỉnh chế độ ăn của mình thì chắc chắn sẽ giữ gìn được vóc dáng đó. Với các chị em phụ nữ trong thời kỳ thai nghén có nhiều thay đổi về sinh lý cơ thể thì cũng yên tâm vì chế độ ăn chay cung cấp đủ dưỡng chất giúp mẹ và bé khỏe mạnh. Trong thời kỳ này, việc ăn chay giúp cho chị em tránh khỏi việc tăng cân quá mức, giảm nguy cơ bị tiểu đường thai kỳ và cao huyết áp. Khi ăn uống đầy đủ và đa dạng các loại rau, củ, quả thì thai nhi vẫn phát triển đều và khỏe mạnh.

9. Chỉ cần ăn chay vào ngày rằm, mùng 1 là đủ
Nhiều người, nhất là một số bác lớn tuổi, khi biết mình ăn chay trường đều bảo rằng ăn thì ăn nhưng chỉ cần ăn vào ngày rằm, mùng 1 thôi là được rồi. Mình biết rằng, do có tư duy như vậy nên nhiều người cũng chỉ thực hiện việc ăn chay trong các ngày rằm, mùng 1. Đối với mình, việc ăn chay trước tiên là ăn cho mình và ăn vì sức khỏe của mình. Vậy nên nếu ăn chay được càng nhiều, thời gian càng dài thì sức khỏe của mình sẽ được đảm bảo. Về vấn đề tâm linh và đạo đức thì mình nghĩ, đạo Phật khuyên con người ta không sát sinh. Khi không sát sinh rồi thì mình cũng không còn thịt để ăn. Không ăn thịt, thân tâm mình được nhẹ nhàng, thanh thản. Nhiều con vật không bị chết oan uổng do mình còn nhu cầu ăn thịt. Do đó, mình ăn chay để chúng không bị con người giết hại vô cớ nữa. Nếu theo đạo Phật và chỉ ăn chay vào ngày rằm, mùng 1 như hình thức thì đó chưa phải là mình đã tuân theo đúng những gì Phật dạy và vị Phật trong tâm mình sẽ cho mình biết như vậy đã phải là đúng hay chưa.

Mình biết rằng có rất nhiều lí do khác nhau để việc ăn chay trường của nhiều người bị cản trở. Song, xuất phát từ những lợi ích của chính bản thân mình và người xung quanh, xa hơn là sự sống của các loài động vật, mình mong rằng các bạn còn ăn thịt hãy nhìn nhận lại, bỏ ra chút thời gian đọc lại các nghiên cứu khoa học về dinh dưỡng để có thể trở thành một người ăn chay thông minh và sáng suốt.

Khoảng sáu đến tám triệu người trưởng thành ở Hoa Kỳ không ăn thịt, cá hay thịt gia cầm, theo một cuộc thăm dò của Harris Interactive do Nhóm Tài nguyên chay, một tổ chức phi lợi nhuận phổ biến thông tin về ăn chay. Vài triệu người khác đã loại bỏ thịt đỏ nhưng vẫn ăn thịt gà hoặc cá. Khoảng hai triệu người đã trở thành người thuần chay, từ bỏ không chỉ thịt động vật mà cả các sản phẩm từ động vật như sữa, phô mai, trứng và gelatin.

Theo truyền thống, nghiên cứu về ăn chay tập trung chủ yếu vào sự thiếu hụt dinh dưỡng tiềm năng, nhưng trong những năm gần đây, con lắc đã xoay theo một cách khác, và các nghiên cứu đang xác nhận lợi ích sức khỏe của việc ăn không có thịt. Ngày nay, ăn uống từ thực vật được công nhận là không chỉ đủ dinh dưỡng mà còn là một cách để giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh mãn tính. Theo Hiệp hội Dinh dưỡng Hoa Kỳ, “chế độ ăn chay được lên kế hoạch phù hợp, bao gồm toàn bộ chế độ ăn chay hoặc ăn chay, có lợi cho sức khỏe, đủ dinh dưỡng và có thể mang lại lợi ích sức khỏe trong phòng ngừa và điều trị một số bệnh.”

“Kế hoạch phù hợp” là thuật ngữ hoạt động. Trừ khi bạn làm theo các hướng dẫn được khuyến nghị về dinh dưỡng, tiêu thụ chất béo và kiểm soát cân nặng, trở thành người ăn chay sẽ không nhất thiết phải tốt cho bạn. Một chế độ ăn kiêng soda, pizza phô mai và kẹo, sau tất cả, về mặt kỹ thuật là “chay”. Đối với sức khỏe, điều quan trọng là đảm bảo rằng bạn ăn nhiều loại trái cây, rau và ngũ cốc. Nó cũng quan trọng để thay thế chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa bằng chất béo tốt, chẳng hạn như những chất có trong các loại hạt, dầu ô liu và dầu hạt cải. Và hãy luôn nhớ rằng nếu bạn ăn quá nhiều calo, thậm chí từ các thực phẩm giàu dinh dưỡng, ít béo, thực vật, bạn sẽ tăng cân. Vì vậy, điều quan trọng là phải thực hành kiểm soát phần, đọc nhãn thực phẩm và tham gia vào hoạt động thể chất thường xuyên.

Bạn có thể nhận được nhiều lợi ích sức khỏe của việc ăn chay mà không phải đi tất cả các cách. Ví dụ, mô hình ăn uống ở Địa Trung Hải – được biết là có liên quan đến cuộc sống lâu hơn và giảm nguy cơ mắc một số bệnh mãn tính – đặc trưng nhấn mạnh vào thực phẩm thực vật với việc sử dụng thịt. Ngay cả khi bạn không muốn trở thành một người ăn chay hoàn chỉnh, bạn có thể điều khiển chế độ ăn uống của mình theo hướng đó bằng một vài thay thế đơn giản, chẳng hạn như nguồn protein từ thực vật – ví dụ như đậu hoặc đậu phụ – hoặc cá thay vì thịt của thời gian một tuần.

Chỉ có bạn mới có thể quyết định liệu một chế độ ăn chay có phù hợp với bạn hay không. Nếu sức khỏe tốt hơn là mục tiêu của bạn, đây là một số điều cần xem xét.

Có thể trở thành một người ăn chay bảo vệ bạn chống lại các bệnh lớn?

Có lẽ. So với người ăn thịt, người ăn chay có xu hướng tiêu thụ ít chất béo bão hòa và cholesterol hơn và nhiều vitamin C và E, chất xơ, axit folic, kali, magiê và phytochemical (hóa chất thực vật), như carotenoids và flavonoid. Do đó, họ có khả năng có cholesterol toàn phần và LDL (xấu) thấp hơn, huyết áp thấp hơn và chỉ số khối cơ thể (BMI) thấp hơn, tất cả đều có liên quan đến tuổi thọ và giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh mãn tính.

Nhưng vẫn không có đủ dữ liệu để nói chính xác chế độ ăn chay ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài như thế nào. Thật khó để trêu chọc ảnh hưởng của việc ăn chay từ các thực hành khác mà người ăn chay có nhiều khả năng tuân theo, chẳng hạn như không hút thuốc, không uống quá nhiều và tập thể dục đầy đủ. Nhưng đây là những gì một số nghiên cứu đã chỉ ra cho đến nay:

Bệnh tim. Có một số bằng chứng cho thấy những người ăn chay có nguy cơ mắc các bệnh tim mạch thấp hơn (như đau tim) và tử vong do các nguyên nhân tim mạch. Trong một trong những nghiên cứu lớn nhất – phân tích kết hợp dữ liệu từ năm nghiên cứu tiền cứu liên quan đến hơn 76.000 người tham gia được công bố vài năm trước – những người ăn chay, trung bình, có nguy cơ tử vong vì bệnh tim thấp hơn 25%. Kết quả này đã xác nhận những phát hiện trước đó từ các nghiên cứu so sánh những người Cơ Đốc Phục Lâm ăn chay và không ăn chay (thành viên của nhóm tôn giáo này tránh dùng caffeine và không uống hoặc hút thuốc; khoảng 40% là người ăn chay). Trong một nghiên cứu khác liên quan đến 65.000 người trong nhóm nghiên cứu Oxford về điều tra ung thư và dinh dưỡng châu Âu (EPIC-Oxford), các nhà nghiên cứu đã tìm thấy nguy cơ tử vong do bệnh tim thấp hơn 19% ở những người ăn chay. Tuy nhiên, có ít trường hợp tử vong ở một trong hai nhóm, vì vậy sự khác biệt quan sát được có thể là do tình cờ.

Để bảo vệ tim, tốt nhất nên chọn các loại ngũ cốc và các loại đậu giàu chất xơ, được tiêu hóa chậm và có chỉ số đường huyết thấp – nghĩa là chúng giúp giữ lượng đường trong máu ổn định. Chất xơ hòa tan cũng giúp giảm mức cholesterol. Carbohydrate tinh chế và tinh bột như khoai tây, gạo trắng và các sản phẩm bột trắng gây ra sự gia tăng nhanh chóng lượng đường trong máu, làm tăng nguy cơ đau tim và tiểu đường (một yếu tố nguy cơ của bệnh tim).

Các loại hạt cũng bảo vệ tim. Chúng có chỉ số đường huyết thấp và chứa nhiều chất chống oxy hóa, protein thực vật, chất xơ, khoáng chất và axit béo lành mạnh. Nhược điểm: các loại hạt chứa rất nhiều calo, vì vậy hãy hạn chế lượng tiêu thụ hàng ngày của bạn xuống một nắm nhỏ (khoảng một ounce). Ưu điểm: vì hàm lượng chất béo của chúng, thậm chí một lượng nhỏ các loại hạt có thể đáp ứng sự thèm ăn.

Quả óc chó, đặc biệt, là một nguồn axit béo omega-3 phong phú, có nhiều lợi ích cho sức khỏe. Mặc dù vậy, cá là nguồn cung cấp omega-3 tốt nhất và không rõ liệu omega-3 có nguồn gốc thực vật có thể thay thế đầy đủ cho cá trong chế độ ăn kiêng hay không. Một nghiên cứu cho thấy omega-3 từ quả óc chó và cá đều có tác dụng làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim, nhưng theo các lộ trình khác nhau. Các omega-3 (axit alpha-linolenic hoặc ALA) của Walnut giúp giảm cholesterol toàn phần và cholesterol LDL (có hại), trong khi omega-3 từ cá (axit eicosapentaenoic, hoặc EPA, và axit docosahexaenoic, hoặc DHA) làm giảm triglyceride và tăng HDL tốt) mức cholesterol.

Ung thư. Hàng trăm nghiên cứu cho thấy rằng ăn nhiều trái cây và rau quả có thể làm giảm nguy cơ phát triển một số bệnh ung thư và có bằng chứng cho thấy những người ăn chay có tỷ lệ mắc bệnh ung thư thấp hơn những người không ăn thịt. Nhưng sự khác biệt không lớn. Một chế độ ăn chay có thể giúp bạn dễ dàng có được tối thiểu năm khẩu phần trái cây và rau quả hàng ngày, nhưng chế độ ăn chay hoàn toàn không nhất thiết phải tốt hơn chế độ ăn thực vật bao gồm cá hoặc thịt gia cầm. Ví dụ, trong một phân tích tổng hợp dữ liệu từ Nghiên cứu chay Oxford và EPIC-Oxford, những người ăn cá có nguy cơ mắc một số bệnh ung thư thấp hơn so với người ăn chay.

Nếu bạn ngừng ăn thịt đỏ (dù bạn có ăn chay hay không), bạn sẽ loại bỏ được yếu tố nguy cơ gây ung thư ruột kết. Không rõ liệu tránh tất cả các sản phẩm động vật làm giảm nguy cơ hơn nữa. Những người ăn chay thường có hàm lượng chất gây ung thư thấp hơn trong đại tràng của họ, nhưng các nghiên cứu so sánh tỷ lệ ung thư ở người ăn chay và người không ăn chay đã cho thấy kết quả không nhất quán.

Bệnh tiểu đường loại 2. Nghiên cứu cho thấy chế độ ăn chủ yếu là thực vật có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đường loại 2. Trong các nghiên cứu của những người Cơ Đốc Phục Lâm, nguy cơ mắc bệnh tiểu đường của người ăn chay là một nửa so với những người không ăn chay, ngay cả sau khi tính đến BMI. Nghiên cứu Sức khỏe Phụ nữ có trụ sở tại Harvard đã tìm thấy mối tương quan tương tự giữa việc ăn thịt đỏ (đặc biệt là thịt chế biến, như thịt xông khói và xúc xích) và nguy cơ mắc bệnh tiểu đường, sau khi điều chỉnh BMI, tổng lượng calo và tập thể dục.

Sức khỏe của xương thì sao?

Một số phụ nữ không muốn thử chế độ ăn chay – đặc biệt là chế độ ăn kiêng không bao gồm các sản phẩm từ sữa giàu canxi – bởi vì họ lo ngại về bệnh loãng xương. Người ăn chay Lacto-ovo (xem “Giống người ăn chay”) tiêu thụ ít nhất nhiều canxi như người ăn thịt, nhưng người ăn chay thường tiêu thụ ít hơn. Trong nghiên cứu EPIC-Oxford, 75% người ăn chay nhận được ít hơn lượng canxi khuyến nghị hàng ngày và người ăn chay nói chung có tỷ lệ gãy xương tương đối cao. Nhưng những người ăn chay tiêu thụ ít nhất 525 miligam canxi mỗi ngày không đặc biệt dễ bị gãy xương.

Một số loại rau có thể cung cấp canxi, bao gồm bok choy, bông cải xanh, bắp cải Trung Quốc, collards và cải xoăn. (Rau bina và củ cải Thụy Sĩ, cũng chứa canxi, không phải là lựa chọn tốt như vậy, bởi vì cùng với canxi, chúng có oxalat, khiến cơ thể khó hấp thụ canxi hơn.) Ngoài ra, hàm lượng kali và magiê cao trong trái cây và rau quả làm giảm độ axit trong máu, làm giảm bài tiết canxi qua nước tiểu.

Những người theo chế độ ăn chay và đặc biệt là chế độ ăn thuần chay có thể có nguy cơ bị thiếu vitamin D và vitamin K, cả hai đều cần thiết cho sức khỏe của xương. Mặc dù rau lá xanh có chứa một số vitamin K, người ăn chay cũng có thể cần phải dựa vào thực phẩm tăng cường, bao gồm một số loại sữa đậu nành, sữa gạo, nước cam hữu cơ và ngũ cốc ăn sáng. Họ cũng có thể muốn xem xét bổ sung vitamin D.

Trong những năm gần đây, các nhà hoạt động bảo vệ Trái Đất, bảo vệ động vật và môi sinh cho rằng một trong những thủ phạm chính gây nên sự biến đổi khí hậu là do ngành nông nghiệp chăn nuôi và sản xuất các sản phẩm liên quan đến động vật. Nhiều đề xuất về quản lý ngành chăn nuôi và sản xuất gia cầm được đưa ra cho chính phủ nhằm giảm thiểu lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính. Trong các đề xuất này đáng chú ý nhất là kêu gọi mọi người giảm ăn thịt (nhất là thịt bò) tiến đến ăn chay và chay thuần (khẩu phần ăn không có sản phẩm liên quan đến động vật như sữa bò, trứng gà…).

“Ăn chay – một trong những giải pháp hữu hiệu để bảo vệ Trái Đất?” là một vấn đề đã được nhiều người quan tâm, và dạo gần đây được nhiều người Việt để ý. Những bài viết về đề tài này cũng được đăng trên nhiều wesite đặc biệt là các website Phật giáo và thi thoảng trên các nhật báo. Tuy nhiên, các bài viết còn nhiều hạn chế. Thứ nhất, những số liệu đưa ra không thống nhất nhau, đôi khi chênh lệch rất lớn khiến cho người đọc hoang mang. Thứ hai là không đưa ra các nguồn tư liệu đáng tin cậy khó thuyết phục để nhiều bạn đọc tin nhận và hành động.

Để bổ khuyết những hạn chế này trong chừng mực nào đó, bài viết này tập trung mổ xẻ vấn đề “ăn chay bảo vệ Trái Đất” trên tinh thần sau:

1) Sử dụng các báo cáo khoa học uy tín cập nhật.

2) Sử dụng các báo cáo của các tổ chức lớn như Liên Hiệp Quốc, Viện nghiên cứu uy tín.

3) Trích dẫn các ý kiến của chuyên gia, nhà nghiên cứu về vấn đề này hỗ trợ cho những phát hiện hay đề xuất được đưa ra từ các báo cáo khoa học.

Vì đây là bài viết cho các tất cả mọi người nên tác giả sẽ giới thiệu đôi nét về các nhà nghiên cứu, cách thức nghiên cứu, và một số thông tin về các tạp chí khoa học uy tín để bạn đọc tiện tham khảo.

Ăn chay góp phần giảm thiểu đáng kể lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính

Có nhiều bằng chứng từ những cuộc nghiên cứu về khí thải nhà kính liên quan đến thức ăn, thức uống từ thực vật và từ động vật như các cuộc nghiên cứu của nhóm nghiên cứu sau đây: nhóm nghiên cứu đứng đầu Audsley (2009); hai nhà nghiên cứu Carlsson-Kanyama và Gonzaler (2009); nhóm nghiên cứu dẫn đầu là Gonzaler (2011); nhóm nghiên cứu dẫn đầu là Steinfeld (2006); và báo cáo của Ủy ban Biến đổi Khí Hậu (CCC, 2010) cùng chung kết luận rằng các sản phẩm (thức ăn) từ động vật có lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính cao hơn nhiều so với các sản phẩm từ thực vật tính trên đơn vị Kg.CO2e/kg. Vấn đề này phần lớn là do lạm dụng ngũ cốc làm thức ăn cho gia súc, và tạo ra nhiều khí Methane (NH4) do hệ tiêu hóa của thú nhai lại gây ra (Steinfeld, 2006). [1]

Phát hiện này cũng được Giáo sư Gidon Eshel, trường Đại học Bard, New York dẫn đầu nhóm nghiên cứu về tác động của thịt bò đến môi sinh, làm sáng tỏ hơn khi cho rằng gia súc (động vật nhai lại) tiêu hóa rất kém những thức ăn cung cấp cho chúng vì theo giáo sư, “Chỉ một lượng rất ít thức ăn con vật ăn đi vào máu, vì thế một lượng lớn năng lượng còn lại bị hoang phí (thải ra ngoài). Giáo sư còn cho hay việc cho gia súc ăn ngũ cốc thay vì ăn cỏ càng làm cho vấn đề này trở nên trầm trọng hơn (lãng phí), gây ô nhiễm hơn” [2].

Tuy nhiên chưa có một cuộc nghiên cứu nào so sánh trực tiếp chế độ ăn uống của những người ăn chay, ăn chay thuần so với những người ăn cá, và người ăn thịt qua bữa ăn hàng ngày mãi cho đến năm 2014.

Lần đầu tiên vào thời điểm này mới có một báo cáo khoa học về vấn đề này ra đời. Đây là công trình nghiên cứu của 7 nhà khoa học liên ngành của trường Đại học Oxford gồm Peter Scarborough và Adam D.M. Briggs thuộc Trung tâm Tim mạch Anh quốc về Sức khỏe Cộng đồng, Đại học Oxford; Anja Mizdrak, thuộc trường Oxford Martin School (chuyên nghiên cứu về môi sinh và sức khỏe, Đại học Oxford); và Paul. N. Appleby, Ruth C. Travis, Kanthryn E. Bradbury & Timothy J.Key của Bộ phận Nghiên cứu Ung thư (thuộc Khoa Sức khỏe Cộng đồng Nuffield, Đại họcOxford).

Được sự tài trợ của Đại học Oxford, 7 nhà nghiên cứu được phép sử dụng dữ liệu của EPIC-Oxford (nghiên cứu viễn cảnh về ung thư và dinh dưỡng của người Châu Âu) với chế độ ăn 2000 Kcal mỗi ngày, cụ thể gồm 2041 người ăn chay thuần (vegan), 15751 người ăn chay (vegetarian), 8123 người ăn cá, và 29589 người ăn thịt từ 20-79 tuổi trong năm năm.

Sau khi phân tích so sánh đa chiều (tính cả tuổi và giới tính), nghiên cứu phát hiện ra rằng: chế độ ăn của người ăn thịt (khối lượng thịt =100g) có chỉ số khí thải gây hiệu ứng nhà kính cao gấp 2,5 lần so với người chay thuần. Cụ thể là người ăn thịt với 100 gam trung bình mỗi ngày thải 7.19 Kg.CO2 so với 3.81 Kg.CO2 của người ăn chay và 2.89 Kg.CO2 người ăn chay thuần (vegan) [3].

Ngoài ra, các nhà nghiên cứu tính toán các mức giảm lượng khí thải hiệu ứng nhà kính từ chế độ ăn thịt nhiều (t= 100g thịt ) cho đến chế độ ít thịt (<50 gam),… rồi chay thuần cụ thể như sau:  Một người với chế độ ăn thịt nhiều sẽ giảm được 920 Kg CO2 mỗi năm nếu chuyển sang chế độ ăn ít thịt, 1230 Kg CO2 mỗi năm nếu chuyển sang chế độ ăn chay (Vegetarian), và 1560 Kg CO2 mỗi năm nếu chuyển sang chế độ ăn chay thuần [4].

Chính vì thế, báo cáo kết luận công trình nghiên cứu này chứng tỏ rằng việc cắt giảm lượng thịt và các thức ăn từ động vật (như sữa, trứng) có thể góp phần rất lớn vào việc giảm bớt sự biến đổi khí hậu, và mặt khác báo cáo khẳng định chế độ ăn ít thịt rất có lợi cho sức khỏe và môi trường. [5].

Bài báo cáo khoa học này viết xong vào ngày 14 tháng 10 năm 2013 nộp cho Báo Khoa học Climatic Change thuộc Nhà xuất bản uy tín Springer (với 200 bài báo cáo và sách khoa học được giải thưởng Nobel). Sau bảy tháng phản biện khoa học độc lập, và biên tập, bài báo được cho đăng chính thức trên Climatic Change của Springer vào ngày 11 tháng 06 năm 2014 (trang 179-192). [6]

Quy trình sản xuất thịt và các sản phẩm từ thịt thải nhiều khí gây hiệu ứng nhà kính đáng kể, và gây ô nhiễm môi trường

Báo cáo của Tổ chức Nông nghiệp và Lương thực của Liên Hiệp Quốc vào năm 2006 cho hay quy trình nuôi gia súc và sản xuất các sản phẩm từ gia cầm chiếm 18% tổng khí gây hiệu ứng nhà kính trên toàn cầu (FAO, 2006). Các nguồn khí chính gây hiệu ứng nhà kính từ hệ thống này gồm 25% Methane (NH4), 32% CO2 và 31% N2O [7].

Trong khi đó 8 năm sau, báo cáo khoa học của bốn nhà nghiên cứu Gidon Eshel, Alon Shepon, Tamar Makov và Ron Milo được đăng trên tạp chí của Viện Nghiên cứu Sinh thái Cary ở Millbrook, New York vào tháng Hai năm 2014 cho thấy tỷ lệ này tăng lên 2% tức là việc sản xuất thức ăn từ gia súc gây 1/5 (20%) hiệu ứng nhà kính trên toàn cầu.

Báo cáo còn cho rằng việc này có liên quan đến việc sử dụng đất bất hợp lý trong chăn nuôi và dùng quá nhiều nước, gây ô nhiễm môi trường, tác động tiêu cực đến sự đa dạng của hệ thực vật và động vật, làm tăng quá trình tuyệt chủng của nhiều loài. [8]

Nuôi gia súc là một trong những thủ phạm chính gây nên nạn phá rừng

Báo cáo của Simon của Tổ Chức All-Creaturescho hay cứ mỗi phút có 8000 m2 rừng nhiệt đợi bị tàn phá để lấy đất chăn nuôi gia súc [9].

Sau đây là số liệu của Viện Nghiên cứu đất đai Quốc gia Brazil cho thấy từ năm 2000 – 2005 có từ 65 -70 % diện tích rừng nhiệt đới Amazon bị tàn lấy đất nuôi gia súc. Diện tích cụ thể bị tàn phá như sau:

– Năm 2000 là 18.226 km2,

– Năm 2001 là 18.165 km2,

– Năm 2002 là 21.651 km2,

– Năm 2003 là 25.396 km2,

– Năm 2004 là 17.772 km2

– Năm 2005 19.014 km2 [10].

Rõ ràng từ những nghiên cứu khoa học và báo cáo của các tổ chức và viện nghiên cứu uy tín cho thấy nhu cầu ăn thịt là nguyên nhân chính gây hiệu ứng nhà kính, gây phá rừng, ô nhiễm và là tác nhân đẩy mạnh sự tuyệt chủng của nhiều loài. Trong khi đó các báo cáo và các giới khoa học đều đồng ý cho rằng nên cắt giảm lượng thịt trong mỗi ngày và tiến đến ăn chay thuần là biện pháp hữu hiệu nhất bảo vệ Trái Đất như báo cáo của bảy nhà khoa học của Đại học Oxford năm 2014.

Tuy nhiên, có một thực tế là, có rất nhiều người không thể giảm cân được cho dù đã loại bỏ hoàn toàn các thức ăn từ động vật, thậm chí họ còn bị tăng cân. Dưới đây là 5 lý do phổ biến tại sao tình trạng này lại xảy ra và những cách phòng tránh, để bạn có thể thu được cả những lợi ích về sức khỏe cũng như những lợi ích về giảm cân của việc ăn chay.

Khẩu phần ăn quá lớn

Các loại thực phẩm có lợi cho sức khỏe, bao gồm cả rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên cám, các loại hạt và trái bơ, đều có chứa các thành phần tươi sống vừa cung cấp năng lượng cho các tế bào trong cơ thể, vừa giúp duy trì hoặc tái tạo lại các mô (ví dụ như mô tóc, da, các tế bào miễn dịch và mô cơ). Tuy nhiên, cơ thể chúng ta cũng chỉ cần những chất dinh dưỡng này trong giới hạn nhất định. Lượng chất dinh dưỡng cơ thể cần phụ thuộc rất lớn vào tuổi, giới tính, chiều cao, cân nặng và mức độ hoạt động thể chất của bạn. Một nam giới cao, trẻ hoạt động nhiều với mức cân nặng lớn sẽ cần khẩu phần ăn lớn hơn một phụ nữ lớn tuổi, ít vận động và có thân hình nhỏ nhắn.

Bạn nên ghi lại nhật ký ăn uống của mình để xem xem liệu có phải bạn đang nạp quá nhu cầu của cơ thể hay không. Kể cả khi bạn ăn toàn những loại thực phẩm tốt cho sức khỏe như rau xanh, trái cây, ngũ cốc thì việc ăn quá nhiều cũng có thể sẽ khiến bạn không giảm được cân.

Không bổ sung đủ protein

Ăn đủ một protein cần thiết là chìa khóa giúp bạn duy trì khối cơ và giúp quá trình trao đổi chất diễn ra hiệu quả. Và kể cả khi bạn thực hiện chế độ ăn chay thì bạn vẫn có thể đáp ứng được nhu cầu protein của cơ thể. Nhưng bạn cần phải có chiến lược đúng đắn. Với những người ăn chay, đa số mọi người cần phải nạp đủ khoảng 60g protein một ngày. Những thực phẩm giúp bạn bổ sung đủ lượng protein này bao gồm các loại đậu, hạnh nhân, hạt quinoa…

Thời điểm ăn

Cho dù bạn có đang ăn chay hay không, thì thời điểm ăn cũng sẽ đóng một vai trò quan trọng trong kế hoạch giảm cân của bạn. Rất nhiều người ăn chay nhưng lại ăn một bữa ăn rất lớn vào buổi tối muộn – thời điểm mà mọi người ít vận động nhất, và do đó khiến họ không thể giảm được cân. Một chiến lược thông minh hơn là ăn một bữa ăn lớn vào thời điểm sớm hơn và do vậy, bạn sẽ có đủ năng lượng cho những khoảng thời gian mà bạn hoạt động nhiều nhất. Nhịn đói cả ngày và ăn nhiều vào buổi tối chính là cách khiến bạn bị tăng cân, hoặc ít nhất là ngăn chặn quá trình giảm cân của bạn nếu bạn đang thực hiện chế độ ăn chay.

Bạn ăn vặt bằng thực phẩm làm từ thực vật

Nhiều người cho rằng, việc ăn vặt bằng các loại thực phẩm làm từ thực vật (ví dụ như kem sữa dừa hay khoai lang). Tuy nhiên, các loại thực phẩm đông lạnh, các món tráng miệng và các món ăn vặt làm từ thực vật vẫn có thể có chứa nhiều calo và thậm chí còn được bổ sung thêm bột mỳ và đường, làm mất đi lượng lớn chất dinh dưỡng và chất xơ. Thỉnh thoảng ăn những loại đồ ăn này sẽ không sao nhưng nếu bạn ăn hàng ngày, thì những loại đồ ăn này sẽ khiến bạn bị tăng cân.

Một nghiên cứu đã chỉ ra rằng, những loại thực phẩm chế biến sẵn có thể sẽ làm giảm tốc độ đốt cháy calo sau bữa ăn đi khoảng 50% so với những thực phẩm tươi sống. Do vậy, thay vì dùng các loại thực phẩm chế biến sẵn làm từ thực vật, hãy lựa chọn các loại thực vật tươi sống để ăn vặt. Ví dụ như trái cây tươi hoặc socola đen, hay rau xanh với đậu gà.

Bạn nạp vào quá nhiều năng lượng bằng đường uống

Có rất nhiều loại đồ uống trên thị trường được gắn mác dành cho người ăn chay, ví dụ như kombucha, nước ép rau quả, nước từ hại chia, nước dừa hay cà phê xay với sữa hạnh nhân… Vì có quá nhiều lựa chọn như vậy, nên rất nhiều người sẽ mắc phải sai lầm là nạp vào quá nhiều năng lượng dưới dạng nước uống. Nguyên tắc chung của việc giảm cân đó là: nếu không phải nước lọc hoặc trà không đường, thì bất cứ loại đồ uống nào bạn uống vào cũng được coi là một phần của chế độ ăn. Tức là nếu bạn uống một ly sinh tố trái cây cùng với bữa trưa bao gồm toàn salad, thì có nghĩa là bạn đang ăn 2 bữa trưa. Do vậy, lựa chọn đồ uống tốt nhất cho những người đang muốn giảm cân chỉ đơn thuần là nước lọc.

Nếu bạn uống một loại đồ uống khác, hãy đọc kỹ bảng thành phần, giá trị dinh dưỡng và số khẩu phần của món đồ uống đó để bạn có thể quyết định xem món đồ uống này có phù hợp với nhu cầu của cơ thể bạn hay không.

Giờ là lúc để bạn xem xét và điều chỉnh lại chế độ ăn chay của mình cho phù hợp để tránh hiện tượng cân nặng của mình cứ tăng vùn vụt sau một thời gian ăn chay nhé! Để biết ăn như thế nào cho phù hợp, nạp đủ lượng dưỡng chất mà cơ thể cần mỗi ngày,